Welcome in Greece Welcome in Greece

 

Welcome in Greece

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΖΟΝΤΑΣ
..................
..................

HomeInitial    HomeBack   
.

Yπερευρυγώνιοι: Κατακτώντας την ultra-wide οπτική αντίληψη ...



Απ’ όλους τους φακούς οι υπερ-ευρυγώνιοι είναι οι πιο ιδιόμορφοι και επιβάλλουν την μεγαλύτερη προσοχή στους χειρισμούς. Δίνουν μια ιδιαίτερη, σχεδόν μη ρεαλιστική εικόνα του κόσμου, γεμίζουν το κάδρο με μεγάλα πλάνα και προϋποθέτουν κάποια εμπειρία στη σύνθεση. Σήμερα oι περισσότεροι standard zoom αρχίζουν τη γκάμα εστιακών αποστάσεων από κάτι αντίστοιχο των 28mm (στο φορμά 35mm). Όμως σε αρκετές περιπτώσεις φλερτάρουν και με τα 24mm που θεωρούνται πιο wide και πιο ιδιαίτεροι στα χαρακτηριστικά τους. Οι φίλοι της φωτογραφίας που αναζητούν την ειδική αίσθηση του ανοιχτού πεδίου που «αγκαλιάζει» μεγάλα πλάνα, πειραματίζονται ακόμη και με τα 20mm σε σταθερή εστιακή απόσταση ή με συγκεκριμένους Ultrawide zoom. Eκεί που οι “απλοί” ευρυγώνιοι, συνήθως εστιακής απόστασης 28mm, αναπαριστούν με φυσικότητα την πραγματικότητα με το πλεονέκτημα της πιο “ανοικτής” οπτικής γωνίας, οι υπερευρυγώνιοι είναι πιο τολμηροί. Διευρύνουν κυριολεκτικά τη ματιά και το κάδρο, δεν διστάζουν μπροστά σε ελαφρές γεωμετρικές παραμορφώσεις ή άλλα οπτικά …παραπτώματα και βάζουν στο παιγνίδι μια νέα, τεράστια οπτική. Προφανώς απαιτούν εξοικείωση, πειραματισμό και ειδικές τεχνικές. Αυτή είναι και η φιλοδοξία μας σε αυτό στο σχολείο, να δώσει μια ειδική γνώση για τους υπερ-ευρυγώνιους, επιφυλλάσσοντας για το επόμενο ΦΩΤΟ-σχολείο, το άλλο άκρο των εστιακών αποστάσεων, τους τηλεφακούς.

Tι σημαίνει Ultrawide

Aν και δεν υπάρχει σαφής διαχωριστική γραμμή, ως υπερευρυγώνιους ορίζουμε τους φακούς που ξεχωρίζουν από τους fisheye διότι είναι διορθωμένοι ως προς τη σφαιρική παραμόρφωση και φθάνουν ως τα 24mm (αντιστοιχία φορμά 35mm). Mερικοί μάλιστα τείνουν να κατατάσσουν τους φακούς 24mm στους “κανονικούς” ευρυγώνιους και όχι στους ultrawide.
Από τους υπόλοιπους οι φακοί 28mm και 35mm θεωρούνται ως απλοί ευρυγώνιοι, πλησιάζουν σε οπτικό πεδίο αλλά και συμπεριφορά τους στάνταρ φακούς και είναι πιο εύκολοι στο χειρισμό με την γωνία κάλυψης 75° και 63,4° αντίστοιχα.

Εστιακές αποστάσεις και οπτικές γωνίες Παρατηρείστε τους συσχετισμούς (τιμές για FULL FRAME 35mm) με τη λογική ότι προσομοιώνουν το οπτικό πεδίo ανθρώπινης όρασης με “φυσική αναλογία” κοnτινών και μακρινών αντικειμένων. Κάθε μικρότερη εστιακή απόσταση ανήκει στους ευρυγώνιους και κάθε μεγαλύτερη στους τηλεφακούς. Όλα αυτά βέβαια με την παραδοχή ότι αναφερόμαστε σε full frame, εφόσον σε σώματα APS-C ισχύει συντελεστής πολλαπλασιασμού της εστιακής απόστασης 1,5x-1,6x και σε Micro 4/3 2x. Με άλλα λόγια είναι δύσκολο να έχουμε ultrawide σε ΑPS-C σώματα μηχανών όταν ο 18mm ισοδυναμεί με 27mm. Γι αυτό οι λάτρεις των ultrawide φακών συνήθως επιλέγουν full frame μηχανές.

Ασυνήθιστες γωνίες

Με τους ultrawide φακούς τα συμβατικά όρια καταργούνται. Δεν χρειάζεται πια να κοιτάζουμε τις παραλληλίες. Όσο για την ευθυγράμμιση του κάδρου μέχρι και να ..αυθαιρετήσουμε μπορούμε. Ο βαθμός της ελευθερίας είναι συνάρτηση της έμπνευσης του φωτογράφου. Μπορεί να αξιοποιήσει τις διαγώνιες, να πάρει ανορθόδοξες γωνίες, να ξεφύγει από τα τετριμμένα. Να αλλάξει ύφος, να γίνει πιο αυθόρμητος. Εξάλλου οι wide και ultrawide φακοί πάντα ευνοούσαν τη φωτογρnikkor_nikonαφία δρόμου και το στιγμιότυπο. Πολύ χρήσιμο είναι να χρησιμοποιήσουμε το live view που μας δίνει πιο αληθινή προαπεικόνιση σε σχέση με το προσοφθάλμιο.

Aπλός ή zoom;

Oι wide και ultrawide φακοί για (συμβατικές και ψηφιακές) ρεφλέξ έχουν πάντα retrofocus σχεδίαση.
Oι απλής εστιακής απόστασης είναι φθηνότεροι, με πιο γρήγορο διάφραγμα και απλούστεροι σχεδιαστικά.
Οι zoom είναι πολυπλοκότεροι, βαρύτεροι και πιο βολικοί γιατί εκφράζουν το πνεύμα της εποχής: All in One.
Το ερώτημα μοιάζει …μεταφυσικό και τελικά κάθε φακός κρίνεται με βάση την πραγματική του απόδοση.

Tεράστια προοπτική

Tο πιο εμφανές χαρακτηριστικό στοιχείο των υπερευρυγωνίων είναι η έμφαση στην προοπτική. Στην πραγματικότητα η προοπτική δεν αλλάζει αν φροντίσουμε να κροπάρουμε την εικόνα αλλάζοντας φακό ώστε η απεικόνιση να είναι η ίδια και στις δύο περιπτώσεις. Συνήθως όμως οι φωτογράφοι λατρεύουν να αλλάζουν φακούς και θέσεις ως προς το θέμα τους. Στους ευρυγώνιους οι φωτογράφοι τείνουν να περιλαμβάνουν στο κάδρο αντικείμενα του πρώτου πλάνου συσχετίζοντάς τα με το υπόλοιπο βάθος της εικόνας, οπότε η προοπτική τονίζεται με την αίσθηση ότι μεγεθύνεται το πρώτο πλάνο και απομακρύνεται το φόντο. Έτσι αποκαλύπτονται συσχετισμοί που το γυμνό μάτι του παρατηρητή συνήθως παραβλέπει.

Κλίμακες και αναλογίεςs

Ακόμη και ο ανεκπαίδευτος φωτογράφος βλέποντας την ultrawide εικόνα στο σκόπευτρό του συνειδητοποιεί αμέσως ότι η σύνθεση δεν είναι απλή υπόθεση. Μπαίνουν στο κάδρο πάρα πολλά στοιχεία που πρέπει να τακτοποιήσει, να οργανώσει και να φροντίσει τις λεπτομέρειες. Οι φακοί αυτοί ταιριάζουν σε εκτεταμένα πλάνα π.χ. κτήρια, αρχιτεκτονικά έργα, εσωτερικούς χώρους, μεγάλες ομάδες ανθρώπων κλπ. Από την άλλη μεριά η αξιοποίηση τους σε πιο δημιουργικές και όχι καταγραφικές περιπτώσεις, δυσκολεύει τους φωτογράφους. Μέσα από τη σύνθεση οφείλουμε να μεταφέρουμε την έννοια της αναλογίας ανάμεσα σε εμπρός και πίσω πλάνο, ανάμεσα στα διαφορετικά αντικείμενα.

Tα υπόλοιπα χαρακτηριστικά

Βάθος πεδίου Αυξάνεται όσο μικραίνει η εστιακή απόσταση σε βαθμό που να μην παίζει τόσο σημαντικό ρόλο η σωστή εστίαση, ειδικά αν δουλεύουμε με μεσαία ή κλειστά διαφράγματα. Πτώση απόδοσης και βινιετάρισμα. Φαινόμενα συνυφασμένα με τη σχεδίαση των ευρυγώνιων αφού είναι πιο εύκολο να διορθώσεις στο κέντρο παρά την περιφέρεια της εικόνας.
Σφαιρικές παραμορφώσεις. Αν και ένας κανονικός ευρυγώνιος θεωρητικά δεν καμπυλώνει τις γραμμές στα άκρα αν η πλάτη της μηχανής διατηρείται στο κατακόρυφο επίπεδο, κάθε απόκλιση είναι πιο αισθητή συγκριτικά με φακούς μεγαλύτερων εστιακών αποστάσεων.

Συμβαίνει -για ψυχολογικούς μάλλον λόγους – οι φωτογράφοι να μην πλησιάζουν αρκετά το θέμα τους. Αν οι τηλεφακοί αφήνουν ένα περιθώριο ασφαλείας από το κυρίως αντικείμενο, και έχουν μια ευκολία στη σύνθεση (εφόσον εστιάζουμε σε κάτι πολύ συγκεκριμένο) οι ευρυγώνιοι είναι στο άλλο άκρο. Χρειάζονται προσέγγιση από θαρρετό φωτογράφο που θα κολλήσει το φακό στο κυρίως θέμα και δεν θα προβληματιστεί ν αναδείξει ένα συγκεκριμένο τμήμα στο πρώτο πλάνο. Με άλλα λόγια οι ευρυγώνιοι χρειάζονται ένα σημείο που θα πρωταγωνιστεί στο foreground δίνοντας τον τόνο. Για να το πετύχει ο φωτογράφος πρέπει να πλησιάσει πολύ πολύ κοντά, χωρίς δισταγμό. Εξ άλλου το μεγάλο βάθος πεδίου τον καλύπτει… Το καλό είναι ότι με τους υπερευρυγώνιους ο φωτογράφος μπορεί να αυτοσχεδιάσει πάντα με τη μηχανή στο χέρι, χρησιμοποιώντας ακόμη και μέτριες ταχύτητες κλείστρου πχ. 1/15sec. ή και πιο αργές αν είναι προσεκτικός και έχει σταθερότητα. Λίγο ανέβασμα στα ISO π.χ. ISO 800, φέρνει τα πράγματα στα ίσια τους.

Προσοχή στις γωνίες

Οι φωτογράφοι τείνουν να προσέχουν περισσότερο το κέντρο της εικόνας παρά τα άκρα. Με στάνταρ ή tele φακό, αυτό είναι περίπου φυσιολογικό και αναμενόμενο. Με ultrawide όμως η προσοχή του θεατή της εικόνας διασκορπίζεται σε διάφορα σημεία και μάλιστα στα άκρα. Γι αυτό πρέπει να μελετήσει πολύ καλά την ισορροπία κέντρου/άκρων και ίσως ν΄αφήσει γραμμές διαφυγής κλπ.

Τρίποδο και αλφάδι

Δύο βασικά βοηθήματα του φωτογράφου στην περίπτωση που δουλεύει με ultrawide φακό. dualaxi_electronic_levelΠροσαρμόζοντας τη μηχανή σε τρίποδο αυτόματα μπαίνουμε σε μια διαφορετική λογική από το τράβηγμα στο χέρι. Ενώ κρατώντας μηχανή στο χέρι ενεργούμε πιο αυθόρμητα, μόλις τη βάλουμε σε τρίποδο, σχεδόν χωρίς να το συνειδητοποιήσουμε, μελετάμε πολύ πιο προσεκτικά τη σύνθεση και επιμελούμαστε το κάδρο σε μεγαλύτερο βαθμό. Τα στοιχεία της σύνθεσης αξιολογούνται καλύτερα από το φωτογράφο ο οποίος αναζητά και τη σωστή ευθυγράμμιση. Για το λόγο αυτό δύο βασικά εργαλεία είναι το καλό σταθερό τρίποδο με κεφαλή που παρέχει ελευθερία ρυθμίσεων και ενσωματωμένο αλφάδι. Επιπλέον, κάποια πρόσφατα μοντέλα ψηφιακών φωτ. μηχανών ενσωματώνουν ηλεκτρονικό αλφάδι που αποτελεί πρόσθετη ευκολία.

Print big

Και βέβαια σε τέτοιες περιπτώσεις πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι να τυπώσουμε σε μεγάλες διαστάσεις. Τίποτε δεν είναι πιο αδιάφορο από μια υπερευρυγώνια λήψη με ένα σωρό λεπτομέρειες τυπωμένη σε 13x20cm. Ούτε η ποιότητα των οπτικών αναδεικνύεται ούτε τα επιμέρους στοιχεία φαίνονται ούτε μεταφέρεται στο θεατή το ιδιαίτερο κλίμα του υπερευρυγώνιου. Οπότε ας έχουμε υπ’ όψη μας ότι το ultrawide μεταφράζεται ως ένα βαθμό και σε καλοτυπωμένες, μεγάλες φωτογραφίες ικανές να κερδίσουν τη μάχη των εντυπώσεων.

Bινιετάρισμα

Στην ιστορία της οπτικής τεχνολογίας ένα διαρκές πρόβλημα υπήρξε η σχεδίαση ultrawide φακών. Κατά σύμβαση ultrawide θεωρούνται οι φακοί των οποίων η εστιακή απόσταση υπολείπεται από τη μικρότερη διάσταση του φορμά π.χ. στο 24x36mm (Full Frame) ultrawide είναι ο φακός από τα 24mm και κάτω.
Κάποια άλλα γνωρίσματα των φακών αυτών είναι ότι α. προβάλλουν είδωλο μεγαλύτερων διαστάσεων που επιτρέπει είτε κάποιες κινήσεις είτε μεγαλύτερο οπτικό πεδίο (πιο ανοιχτή γωνία) β. δείχνουν παραμόρφωση στα άκρααν το επίπεδο της πλάτης (αισθητήρα) δεν είναι κάθετο προς το οριζόντιο επίπεδο (λόγω σύγκλισης/απόκλισης της φωτεινής δέσμης)*. Πέραν αυτών οι υπερευρυγώνιοι φακοί παρουσιάζουν κάποια δομικά προβλήματα. Λόγω της μεγάλης οπτικής γωνίας η φωτεινή δέσμη στα άκρα (περιφέρεια) της εικόνας υπόκειται περισσότερο σε διαθλαστικά φαινόμενα (κάμψη) σε σχέση με νορμάλ και τηλε-φακούς όπου έχουμε ευθύγραμμη διάδοση των ακτίνων. Για αυτό πολλαπλασιάζονται οι σφαιρικές εκτροπές, τις οποίες οι καλές σχεδιάσεις αντιμετωπίζουν με ενσωμάτωση ειδικών ασφαιρικών στοιχείων. Εκτός από τις γεωμετρικές παραμορφώσεις, δεύτερο σύμπτωμα είναι το βινιετάρισμα δηλ. η πτώση φωτεινότητας στην περιφέρεια – με άλλα λόγια το σκοτείνιασμα. Είναι σχεδόν αναπόφευκτο – μερικοί ultrawide φακοί έχουν λιγότερο και άλλοι περισσότερο. Αναλύοντας το διάγραμμα φωτεινότητας ενός τυπικού ultrawide προκύπτει ότι η διαφορά φωτεινότητας στο κέντρο από τα άκρα είναι της τάξης του ενός ως δύο f/stop. Η διαφοροποίηση αυτή είναι αναπόφευκτη, ειδικά στους φακούς τύπου retrofocus (βλ. δίπλα). Αυτό είχε επαληθευτεί και στο αντίστοιχο τεστ φακών 24mm .

Η λύση είναι σχετικά απλή: αν κλείσουμε περίπου δύο stop π.χ. αν κλείσουμε το διάφραγμα ενός φακού f/2,8 και κάνουμε τη λήψη με f/5,6 τότε το πρόβλημα μετριάζεται πολύ. Η οπτική φυσική μας λέει ότι η πτώση φωτεινότητας χειροτερεύει όσο αυξάνεται η οπτική γωνία. Ποσοτικά εκφράζεται με το συνημίτονο της γωνίας με την οποία το φως προσπίπτει στη φωτοευαίσθητη επιφάνεια υψωμένο στην τετάρτη (cosine4 law).
* Aν παραμορφώνουν ακόμη και με εξασφαλισμένη την καθετότητα της πλάτης τότε θεωρούνται fisheye. retrofocus

Oι αρχιτεκτονικές

Δύο βασικές σχολές σχεδίασης ισχύουν στους υπερευρυγώνιους. Οι short focus ή συμμετρικοί και οι retrofocus.Oι πρώτοι αποτελούνται από γκρουπ οπτικών στοιχείων με λίγο ως πολύ συμμετρική διάταξη εκατέρωθεν του μηχανισμού του διαφράγματος. Όμως έχουν ένα πρόβλημα. Κατά την εστίαση η απόσταση του πίσω στοιχείου από τον καθρέπτη της μηχανής μειώνεται (το οπτικό στοιχείο πλησιάζει το εστιακό επίπεδο) με κίνδυνο να φρακάρουν το μηχανισμό. Έτσι το είδος αυτό δεν είναι κατάλληλο για μηχανές reflex ενώ δεν ενοχλεί σε compact και rangefinder. Για να αντιμετωπίσουν το θέμα, στη δεκαετία του 1950 οι μηχανικοί της Angenieux σε συνεργασία με τη Voigtlander ανέπτυξαν την σχεδίαση retrofocus που επιτρέπει στο πίσω οπτικό στοιχείο να είναι πιο απομακρυσμένο από το εστιακό επίπεδο σε σχέση με την ορθόδοξη σχεδίαση. Μπορεί λοιπόν να αυξάνεται η απόσταση πίσω στοιχείου και εστιακού επιπέδου ώστε η φωτεινή δέσμη να προσπίπτει στην φωτοευαίσθητη επιφάνεια (αισθητήρας) υπό λιγότερο πλάγια διεύθυνση, όμως ο φακός γίνεται πιο πολύπλοκος (με περισσότερα στοιχεία) και ογκώδης. Αντίθετα, οι σχεδιάσεις Ultrawide για mirrorless δεν έχουν το ίδιο πρόβλημα και μπορούν να γίνουν απλούστερες, φθηνότερες και ελαφρότερες.

Δέκα συμβουλές

    1. Καλύτερα με τρίποδο. Με την βοήθεια ενός τριπόδου κρατάμε την πλάτη κατακόρυφη. Επίσης έτσι μπορούμε να προαπεικονίζουμε καλύτερα το κάδρο στην οθόνη της μηχανής μελετώντας πχ. τις γραμμές των κτηρίων και άλλα στοιχεία της σύνθεσης.
    2. Αναζητούμε διαγώνιες και γραμμές διαφυγής. Η έξυπνη τοποθέτηση γραμμών να καταλήγουν στις γωνίες του κάδρου δίνει δυναμική και κάνει το κάδρο να φεύγει προς τα εμπρός.
    3. Πλησιάζουμε πολύ! Οι πιο αμήχανες και αποτυχημένες λήψεις ultrawide είναι αυτές που ο φωτογράφος δεν τόλμησε να πλησιάσει. Ο υπερευρυγώνιος θέλει τελείως διαφορετικ ή μεταχείριση. Αν με telephoto έχουμε απόσταση «ασφαλείας» με ultrawide o φωτογράφος μπαίνει κυριολεκτικά στο κάδρο, φροντίζοντας να έχουμε ένα αντικείμενο ενδιαφέροντος σε πρώτο πλάνο.
    4. Δεν τοποθετούμε ανθρώπους στα άκρα. Οι αναπόφευκτες γεωμετρικές παραμορφώσεις μαζί με την πτώση φωτεινότητας στην περιφέρεια προκαλούν δυσμορφίες στις ανθρώπινες σιλουέττες και σίγουρα δεν κολακεύουν. Ας προσπαθούμε λοιπόν να συγκεντρώνουμε κατά το δυνατόν την ανθρώπινη παρουσία στο κέντρο της εικόνας.
    5. Δεν αφήνουμε τη σκιά μας να μπει στο κάδρο. Ίσως το πιο συνηθισμένο λάθος. Xωρίς να το καταλάβει ο φωτογράφος, αν ο ήλιος ή άλλη φωτιστική πηγή έρχεται πίσω του, δημιουργούνται σκιές που περνούν απαρατήρητες στο στάδιο της λήψης αλλά ενοχλούν στην τελική εικόνα.
    6. Δίνουμε ύψος. Αν τοποθετήσουμε τη μηχανή χαμηλά θα διαπιστώσουμε ότι το κάδρο αποκτά μια δυναμική τάση προς τα πάνω και δημιουργεί θετική εντύπωση.
    7. Προσέχουμε το νόμο των τρίτων. Με τόσο πολύ περιεχόμενο είναι αναμενόμενο το κάδρο μας να περιλαμβάνει πολλά στοιχεία, ανάμεσα στα οποία και νοητές ή πραγματικές γραμμές: π.χ. τις ευθείες ενός δρόμους, σιδηροτροχιές, άκρα κτηρίων, τη γραμμή του ορίζοντα κλπ.. Όλα αυτά πρέπει να τοποθετούνται με σεβασμό στο νόμο των τρίτων που χωρίζει το κάδρο σε τρεις οριζόντιες και τρεις κάθετες τεμνόμενες λωρίδες. Πολλές ψηφιακές μηχανές έχουν ρύθμιση που προβάλλει στο σκόπευτρο gridline (πλέγμα γραμμών) που ακολουθεί το νόμο των τρίτων.
    8. Δεν χρησιμοποιούμε πολωτικό. Με φακούς λιγότερο από 35mm ο ουρανός πολώνεται ανομοιόμορφα (περισσότερο στο τμήμα όπου η πόλωση δίνει το max. σε γωνία 90° με τον ήλιο) δίνοντας περίεργο αποτέλεσμα. Επίσης το πάχος του (διστρωματικού) φίλτρου επιδεινώνει το πρόβλημα του βινιεταρισματος. * [Ειδικά λεπτά πολωτικά κατασκευάζουν μόνον οι εταιρίες B+W και Heliopan].
    9. Όχι μόνον οριζόντια κάδρα. Πολλοί πιστεύουν (εσφαλμένα) ότι η λέξη Ultrawide είναι συνυφασμένη με το οριζόντιο σχεδόν πανοραμικό κάδρο. Κι όμως. Με το κατάλληλο θέμα (το πιθανότερο με πολλές κατακόρυφες γραμμές, το πιθανότερο ένα εντυπωσιακό μοντέρνο κτήριο) είναι εφικτό να κάνουμε εντυπωσιακό κατακόρυφο κάδρο, μεταχειριζόμενοι με τον ίδιο τρόπο τις γραμμές.
    10. Δραματικοί ουρανοί. Τη στιγμή που το υπερ-ευρυγώνιο κάδρο ειδικά στο τοπίο, βάζει μεγάλο μέρος ουρανού στο …παιγνίδι, έχει νόημα να επιλέξουμε για τις λήψεις μας μια μέρα με εντυπωσιακά σύννεφα και καθαρό μπλε ουρανό. Ο μουντός, γκρίζος ή ξεπλυμμένος ουρανός αφαιρεί πόντους από την αξία της σύνθεσης.

Πηγή : photo.gr

.

Top

© Giorgio Peppas



Welcome in Greece

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΖΟΝΤΑΣ
Φωτεινή δέσμη σε τηλεφακό Φωτεινή δέσμη σε τηλεφακό
Φωτεινή δέσμη σε ευρυγώνιο Φωτεινή δέσμη σε ευρυγώνιο
.............
.............