ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΠΕΔΙΝΩΝ ΒΙΟΤΟΠΩΝ - Φυσικοί φράχτες.

- Η σημασία τους

Οι φυσικοί φράχτες μαζί με τα χορταριασμένα κράσπεδα των αγρών, συνι­στούν το καλύτερο στοιχείο του τοπίου για την αναπαραγωγή του θηράματος και την ανατροφή των νεαρών. Παρέχουν επίσης καταφύγιο κατά την διάρκεια κακοκαιρίας και επιπλέον στεγνώνουν γρηγορότερα από τις γειτονικές καλλιέργειες μετά την βρο­χή. Ακόμη προσφέρουν καταφύγιο ενάντια στα αρπακτικά, αλλά η παρουσία υψηλών δένδρων μπορεί να ευνοήσει την ύπαρξη αρπακτικών και τις απώλειες θηραμάτων από αυτά.

Οι φυσικοί φράχτες σε ορισμένες περιπτώσεις προκαλούν προβλήματα στην γεωργία τα οποία πολλές φορές προτάσσονται υπερβολικά. Αυτά μπορεί να είναι:

- Καταλαμβάνουν κάποια έκταση σε βάρος των αγροτικών καλλιεργειών. Έχει όμως εκτιμηθεί ότι αν ο φράχτης έχει πλάτος έως 3 μέτρα, καταλαμβάνοντας συ­νολικά μόνο το 0,4% της συνολικής καλλιεργούμενης έκτασης, εξυπηρετεί τις ανά­γκες του θηράματος. Επί πλέον, ειδικές μελέτες έχουν δείξει ότι η παρουσία φυσικών φραχτών συχνά αυξάνει την αγροτική παραγωγή.

- Αποτελούν αποθέματα διαφορετικής πανίδας (παράσιτα) και χλωρίδας (ζιζάνια) που εποικίζουν στις αγροτικές καλλιέργειες. Σ' αυτή την περίπτωση η χημική καταπο­λέμηση σε μία περιφερειακή ζώνη της καλλιέργειας (όχι όμως πάνω στον φράχτη και τα χορταριασμένα κράσπεδα), αρκεί για να ανακόψει τις επιθέσεις των εντόμων και την ανάπτυξη ζιζανίων τα οποία βρίσκονται στους φράχτες.

- Το κόστος της συντήρησης των φραχτών δεν είναι ευκαταφρόνητο. Αυτό όμως μπορεί να γίνει τον χειμώνα που είναι νεκρή περίοδος για τους αγρότες και να αποτε­λέσει γι' αυτούς ένα δευτερεύον εισόδημα.

- Χαρακτηριστικό

Για να εκπληρώνουν τον ρόλο τους σχετικά με το θήραμα, οι φυσικοί φράχτες πρέπει να παρουσιάζουν τα παρακάτω χαρακτηριστικά:

- Καλή πυκνότητα των φυτών που τον αποτελούν.

- Απαραίτητη παρουσία χορταριασμένων κρασπέδων.

- Επιθυμητή είναι η χρήση ενός πρανούς (πεζούλι) ως υπόβαθρο για την ίδρυση του φράχτη. Για να αποκτήσει ο φράχτης τις επιθυμητές διαστάσεις, θέλει κάποια συντήρη­ση ιδίως τα πρώτα χρόνια:

- 1ος χρόνος Κόψιμο χαμηλά (αποψίλωση) για να βελτιωθεί η πυκνότητα της βλά­στησης στο κατώτερο τμήμα.

- 3ος χρόνος: Μετά την αναβλάστηση, κλάδευση για να πάρει ο φράχτης την τελική του μορφή.

- Μετά τον 3ο χρόνο: Κάθε 2-4 χρόνια κλάδεμα συντήρησης.

Αυτές οι εργασίες της ανανέωσης, είτε γίνονται χειρωνακτικά, είτε γίνονται μη­χανικά, πρέπει να γίνονται τον χειμώνα. Πρέπει δε να ακολουθούν ένα κυκλικό πρό­γραμμα επεμβάσεων για να μην υπάρξει κίνδυνος κάποια στιγμή να βρεθεί όλη η πε­ριοχή αποψιλωμένη.

- Προτεινόμενα είδη

Τα είδη που επιλέγονται για να ιδρυθεί ένας φυσικός φράχτης, πρέπει να είναι ιθαγενή, ώστε να είναι προσαρμοσμένα στην περιοχή και η επιτυχία της φύτευσης να είναι σχεδόν βέβαιη. Πρέπει επίσης να μπορούν να πολλαπλασιαστούν με μοσχεύματα. Ενδεικτικά αναφέρονται ως κατάλληλα είδη: ο πυράκανθος , ο κράταιγος , η τσαπουρνιά και ο βάτος

- Κανόνες φύτευσης

Οι φυσικοί φράχτες για να είναι λειτουργικοί πρέπει να έχουν πλάτος 1,5-3 μέ­τρα, και ύψος το πολύ 3 μέτρα. Το μήκος τους κυμαίνεται ανάλογα με τις συνθήκες. Για να ιδρυθεί ένας φυσικός φράχτης πρέπει να γίνουν οι παρακάτω εργασίες:

* Αυλάκωση των γραμμών φύτευσης μέχρι βάθος 30 εκατοστά.

* Φύτευση μέσα σε τρεις αυλακωμένες γραμμές, σε τριγωνικό σύνδεσμο όπως δείχνει το σχήμα που ακολουθεί, όταν ο φράχτης έχει πλάτος 3 μέτρα.

Αν ο φράχτης έχει πλάτος μικρότερο από 3 μέτρα, τότε η φύτευση γίνεται σε δύο γραμμές, όταν φυτεύονται μικροί θάμνοι (ανώτερου ύψους 1,5 μ.) και η μεταξύ των γραμμών απόσταση κυμαίνεται από 0,75-1,5μέτρα. Όταν φυτεύονται μεγάλοι θάμνοι (ανώτερου ύψους 3 μ) η φύτευση γίνεται σε δύο γραμμές και η μεταξύ των γραμμών απόσταση ισούται με το πλάτος του φράχτη.

* Η φύτευση γίνεται με μοσχεύματα τα οποία τοποθετούνται από 6-10 τεμάχια σε κά­θε θέση φύτευσης.

Ανεμοφράχτες

Οι ανεμοφράχτες εγκαθίστανται σε αγροτικές περιοχές για να ανακόπτουν την ταχύτητα του ανέμου και να προλαβαίνουν ζημίες στην αγροτική παραγωγή. Αποτελούνται από συστοιχία δένδρων (Λεύκες, Κυπαρίσσια κ.λ.π) που φυτεύ­ονται το ένα κοντά στο άλλο. Μπορούν να παίξουν ευνοϊκό ρόλο για το θήραμα μόνον όταν το έδαφος πάνω στο οποίο εγκαθίστανται καλύπτεται από θαμνώδη βλάστηση ή από μία στενή ζώνη ειδικής σποράς για θήραμα.

Πρανή

Στις πεδινές περιοχές, όπου το ανάγλυφο είναι έντονο στα όρια των αγρών υ­πάρχουν συνήθως πρανή (πεζούλια). Αυτά έχουν συνήθως φυσική βλάστηση θα­μνώδη ή ποώδη. Μπορούν να αποτελέσουν υπόβαθρο για δημιουργία φυσικού φρά­χτη, ο οποίος καλό είναι να πλαισιωθεί από μία στενή ζώνη ειδικής σποράς για θή­ραμα προς την προσήλια πλευρά του.

Πρανή τάφρων, ρεμάτων και τσιμενταυλάκων

Οι χωμάτινοι τάφροι, τα ρέματα και οι τσιμενταύλακες των πεδινών περιοχών επηρεάζουν τους θηραματικούς πληθυσμούς, διότι τα πρανή τους συνήθως καλύ­πτονται με φυσική βλάστηση την οποία χρησιμοποιούν τα θηράματα για κάλυψη. Λό­γω της γρήγορης ανάπτυξης, η βλάστηση αυτή πυκνώνει και εμποδίζει τις εργασίες καθαρισμού της τάφρου, αλλά και την κυκλοφορία του θηράματος. Πρέπει λοιπόν περιοδικά να συντηρείται με αποψίλωση. Επί πλέον από τις δύο πλευρές των ρεμά­των, μπορούν να εγκατασταθούν ειδικές σπορές για θήραμα σε ζώνες πλάτους 6-10 μέτρων.

Λωρίδες και μικρές νησίδες.

Οι λωρίδες και οι μικρές νησίδες είναι επεμβάσεις που εφαρμόζονται σε πεδι­νούς βιότοπους που τους χαρακτηρίζουν εκτεταμένες μονοκαλλιέργειες (π.χ. καλα­μπόκι, βαμβάκι κ.λ.π.) .

* Η σημασία τους

Η σημασία των λωρίδων και των μικρών νησίδων συνίσταται στο να επαναφέ­ρει στις αγροτικές περιοχές την βιοποικιλότητα και να εξασφαλίσει στην άγρια πανίδα κατά την διάρκεια όλου του χρόνου:

* Ησυχία, ιδιαίτερα στην περίοδο της αναπαραγωγής.

* Ποικιλία τροφής για τα νεαρά αλλά και τα ενήλικα άτομα.

* Καταφύγιο ενάντια στις κακοκαιρίες και στα αρπακτικά.

-Γενικά χαρακτηριστικά

Κάθε μονάδα επέμβασης (λωρίδα ή νησίδα) πρέπει να περιλαμβάνει πάντα τρία βασικά στοιχεία:

1. Μία ζώνη θαμνώδους βλάστησης

2. Μία ζώνη χέρσα ή αγραναπαυόμενη

3. Μία ζώνη ειδικής σποράς για θήραμα.

Οι λωρίδες είναι γραμμικές επεμβάσεις στον χώρο και η επιτυχία τους εξαρτά­ται από τα τρία βασικά στοιχεία που αναφέρθηκαν παραπάνω και από την διασπορά τους στην περιοχή. Σε περιοχές εκτεταμένων καλλιεργειών, η εγκατάσταση των λωρίδων πρέπει να γίνεται όπου υπάρχουν διαθέσιμες θέσεις και με τέτοιο τρόπο, ώστε να εμποδί­ζουν το λιγότερο δυνατόν τις αγροτικές εργασίες.

Οι μικρές νησίδες πρέπει να πληρούν οπωσδήποτε τα τρία προαναφερθέντα βασικά χαρακτηριστικά και να εγκαθίστανται σε διαθέσιμες θέσεις όπου υπάρχουν μέσα στον κάμπο. Τέτοιες μπορεί να είναι κάποια τρίγωνα που μένουν ανεκμετάλλευτα ή τα σταυροδρόμια των αγροτικών δρόμων, όπως δείχνει η εικ.1. Σ' αυτές τις τριγω­νικές θέσεις δυσκολεύεται η εργασία των αγροτικών μηχανημάτων και Γι' αυτό μένουν συνήθως ανεκμετάλλευτες. Χωρίς αυτές τις επεμβάσεις οι οποίες θα πρέπει να καθορισθούν και να εφαρ­μοσθούν συνετά, η ικανότητα του βιοτόπου να συγκρατήσει έναν σημαντικό πληθυ­σμό θηράματος είναι πολύ χαμηλή.

-Κανόνες· ίδρυσης

- θέση και έκταση.

Οι λωρίδες και οι μικρές νησίδες πρέπει να ιδρύονται κατά το δυνατόν σε θέ­σεις με ελαφρά κλίση για να στραγγίζουν καλά, με προσήλιο προσανατολισμό και με σχετική προφύλαξη από τον άνεμο. Η αριστοποίηση της επέμβασης αυτής προέρχεται από την καλή διασπορά τους και όχι τόσο από το πλάτος τους. Το άριστο πλάτος μιας λωρίδας κυμαίνεται από 6-10 μέτρα, ανάλογα με την περίπτωση. Σε εκτεταμένες μονοκαλλιέργειες η δημιουργία δύο λωρίδων πλάτους 10 μέτρων και μήκους 500 μέτρων για κάθε 2000 στρέμματα αγροτικής έκτασης είναι το ιδανικό. Στην περίπτωση των μικρών νησίδων η ιδανική αναλογία είναι για κάθε 2000 στρέμματα αγροτικής έκτασης, νησίδες μερικών δεκάδων τετραγωνικών μέτρων η κά­θε μία, διεσπαρμένες σε απόσταση 150 μέτρων μεταξύ τους.

- Χαρακτηριστικά της ζώνης θαμνώδους βλάστησης

Αυτές οι θέσεις προσφέρονται για φωλεοποίηση και αποτελούν «σημεία επανασυνάντησης» απαραίτητα για την πεδινή πέρδικα. Εκτάσεις μερικών δεκάδων τε­τραγωνικών μέτρων αρκούν με την προϋπόθεση να απέχουν μεταξύ τους 100-150 μέτρα. Οι θαμνώδεις εκτάσεις όπως και οι φυσικοί φράχτες απαιτούν κάποιες εργασί­ες εγκατάστασης και επί πλέον εργασίες ετήσιας συντήρησης για τα επόμενα χρόνια.

Οι εργασίες αυτές είναι οι παρακάτω:

- Αυλάκωση των γραμμών φύτευσης μέχρι 30 εκατοστά βάθος. Οι γραμμές φύτευσης θα απέχουν μεταξύ τους 1,5 μέτρο.

- Φύτευση μέσα στις αυλακωμένες γραμμές με φυτευτικό σύνδεσμο 1,5X1,5 μέτρο για τους μεγάλους θάμνους και 1,5X0,75 μέτρα για τους μικρούς θάμνους (ύψους μέχρι 1,5 μέτρο).

- Αποψίλωση των θάμνων 2 ή 3 χρόνια μετά την φύτευση και έπειτα κλάδεμα κάθε 2 ή 3 χρόνια για να κρατηθούν στο επιθυμητό ύψος 1-1,5 μέτρο. Τα είδη των θάμνων πρέπει να επιλεγούν από αυτά της περιοχής και φυτεύο­νται με μοσχεύματα από 6-10 σε κάθε θέση φύτευσης. Έτσι θα δώσουν στο θήραμα κάλυψη, αλλά και χώρο που θα επιτρέπει την κυκλοφορία του.

- Χαρακτηριστικά της ζώνης ειδικής σποράς για θήραμα.

Είναι μια ζώνη στην οποία εφαρμόζονται με αμειψισπορά καλλιέργειες μιγμά­των με βάση το σιτάρι, το κριθάρι, την δάκτυλη, τα ψυχανθή (τριφύλλι, μηδική κ.λ.π.) και η οποία εφαρμόζεται σε μονοκαλλιέργειες καλαμποκιού, βαμβακιού κ.λ.π. Οι δια­φορετικές αυτές καλλιέργειες πρέπει να είναι σπαρμένες πολύ αραιότερα από τις κα­νονικές αγροτικές καλλιέργειες.

* Χαρακτηριστικά της χέρσας ζώνης στις μικρές νησίδες.

Η χέρσα έκταση της νησίδας πρέπει να είναι της ιδίας τάξης μεγέθους μ' αυτή της θαμνώδους βλάστησης. Η συντήρηση της περιορίζεται σε ένα θερινό θερισμό ό­σο το δυνατόν πιο όψιμο και πιο υψηλά κομμένο.

* Χαρακτηριστικά της χέρσας ζώνης στις λωρίδες.

Στα δύο όρια των λωρίδων (δεξιά και αριστερά) όπως δείχνει η εικ. 2 υπάρ­χουν δύο επιμήκεις ζώνες στις οποίες γίνεται αγρανάπαυση. Δηλαδή υπάρχει φυσική βλάστηση. Την φυσική βλάστηση αυτών των ζωνών την χρησιμοποιούν κυρίως οι πεδινές πέρδικες. Για την συντήρηση τους χρειάζεται ένα όργωμα κατά το τέλος του χειμώνα ή τον Σεπτέμβριο για να φυτρώσουν οι σπόροι που έχουν πέσει στο έδαφος.

Μεγάλες νησίδες

Όπως αναφέρθηκε στις πεδινές περιοχές που επικρατούν εκτεταμένες μονο­καλλιέργειες οι προϋποθέσεις διαβίωσης του θηράματος δεν πληρούνται. Αλλά και στις περιοχές όπου το τοπίο διασπάται από την διαφοροποίηση των αγροτικών καλ­λιεργειών ή εφαρμόζεται αμειψισπορά, η ευνόηση του θηράματος εξαρτάται από την διαθέσιμη κάλυψη (καταφύγιο και φωλεοποίηση), την προσφορά τροφής (χλωρή, σπόροι), την παρουσία ή απουσία φυσικής βλάστησης και επιπλέον από την εποχή σποράς, συγκομιδής και κατεργασίας του εδάφους. Είναι δυνατόν λοιπόν η φύση και η διασπορά αυτών των διαφορετικών αγρο­τικών καλλιεργειών να μην επιτρέπουν την συγκράτηση ενός πληθυσμού σε ικανο­ποιητικό επίπεδο . Σ' αυτές τις περιπτώσεις δημιουργούνται μεγάλες νησίδες με ειδι­κές σπορές για θήραμα και χέρσα, οι οποίες εγκαθίστανται για να αναπληρώσουν τις ελλείψεις των άλλων αγροτικών καλλιεργειών.Το μέτρο αυτό εφαρμόζεται και σε πε­ριοχές με εκτεταμένες μονοκαλλιέργιες σιταριού (οριακές γεωργικές εκτάσεις).

Η σημασία των μεγάλων νησίδων συνίσταται στο να επαναφέρει στις αγροτικέ» περιοχές την βιοποικιλότητα και να εξασφαλίσει στην άγρια πανίδα κατά την διάρκεια όλου του χρόνου:

* Ησυχία, ιδιαίτερα στην περίοδο της αναπαραγωγής.

* Ποικιλία τροφής για τα νεαρά, αλλά και τα ενήλικα άτομα.

* Καταφύγιο ενάντια στις κακοκαιρίες και στα αρπακτικά.

* Χαρακτηριστικά

Οι μεγάλες νησίδες πρέπει να αποτελούνται από δύο βασικά στοιχεία:

1) Μία χέρσα ζώνη

2) Μία ζώνη με ειδική σπορά για θήραμα.

* Χαρακτηριστικά της χέρσας ζώνης.

Η χέρσα ζώνη θα καταλαμβάνει το 65% της έκτασης της νησίδας . Η συντήρηση αυ­τής της ζώνης περιορίζεται σ' ένα όργωμα το φθινόπωρο, που θα εφαρμόζεται στην μισή έκταση την μια χρονιά και στην άλλη μισή την άλλη. Έτσι το θήραμα θα βρίσκει πάντα κάλυψη στην μισή έκταση που θα είναι άθικτη. Το όργωμα γίνεται για να φυ­τρώσουν οι σπόροι που έχουν πέσει στο έδαφος.

* Χαρακτηριστικά της ζώνης ειδικής σποράς για θήραμα.

Η ζώνη αυτή θα καταλαμβάνει το 35% της έκτασης της νησίδας. Είναι μια ζώνη στην οποία εφαρμόζονται με αμειψισπορά σπορές μιγμάτων με βάση φυτικά είδη που λείπουν από την περιοχή . Π.χ. το καλαμπόκι, το κριθάρι, την δάκτυλη, τα ψυχανθή (τριφύλλι, μηδική, όσπρια κ.λ.π.) σε μονοκαλλιέργειες σιτηρών. Τα διαφορετικά αυτά φυτικά είδη πρέπει να είναι σπαρμένα πολύ αραιότερα από τις κανονικές αγροτικές καλλιέργειες.

Η έκταση την οποία καταλαμβάνουν οι μεγάλες νησίδες για το θήραμα είναι σχετικά μικρή και ποικίλει από 1-3% της έκτασης του υπό βελτίωση βιοτόπου. Αρκεί να δημιουργηθεί η μεγαλύτερη δυνατή βιοποικιλότητα στον βιότοπο και να αυ­ξηθούν τα κρασπεδικά περιβάλλοντα. Η καλή διασπορά των νησίδων είναι περισσό­τερο ωφέλιμη από την συνολική τους έκταση. Η βέλτιστη έκταση που πρέπει να καταλαμβάνουν αυτές οι μεγάλες νησίδες εί­ναι αυτή των 3-5 στρεμμάτων με ελάχιστη έκταση της ζώνης ειδικής σποράς το 1-1,5 στρέμμα και το υπόλοιπο χέρσο. Η απόσταση μεταξύ γειτονικών νησίδων πρέπει να κυμαίνεται από 500 έως 1500 μέτρα.

Αλσύλλια (Οπωρώνες, ελαιώνες κ.λ.τ)

Για να είναι χρήσιμο για το θήραμα ένα αλσύλλιο πρέπει να προσφέρει:

* Καταφύγιο και

* Κάλυψη για αναπαραγωγή και ανατροφή των νεαρών Κάθε αλσύλλιο πρέπει να αποτελείται (εικ.3 ) από:

* Έναν περιφερειακό φράχτη ο οποίος εξασφαλίζει προφύλαξη από τον άνεμο.

* Την λόχμη των παραγωγικών (καρποφόρων) δένδρων που υπάρχουν και μπορεί να είναι διαφορετικών υψών και ειδών (συγκαλλιέργεια).

* Μία ειδική σπορά για θήραμα με βάση την δάκτυλη και τα όσπρια.

Συστάδες (φυτείες) δασοπονικών ειδών

Φυτείες δασοπονικών ειδών στην Μακεδονία και στην Θράκη συναντώνται κυρίως λεύκης (διαφόρων κλώνων), καρυδιάς και ακακίας. Ο τρόπος με τον οποίο αυτές διαχειρίζονται σήμερα, τις καθιστά άχρηστες για το θήραμα. Για να ωφεληθεί η άγρια πανίδα από την ύπαρξη αυτών των συστάδων πρέπει να γίνουν κάποιες επεμβάσεις στα όρια τους σε ζώνη 10 μέτρων μεταξύ της φυτείας και του αγρού. ( εικ.4.) Οι επεμβάσεις αυτές έχουν διπλό σκοπό:

1. Ευνοούν στα μέγιστα την άγρια πανίδα.

2. Μειώνουν τα προβλήματα που δημιουργούνται στους γειτονικούς αγρούς, κυρίως σ' αυτούς που βρίσκονται βόρεια της φυτείας από την σκίαση τους από τα δένδρα, από τον θρεπτικό ανταγωνισμό και από την εξάπλωση της ξυλώδους βλάστησης έ­ξω από τα όρια της συστάδας.

Η ιδανική επέμβαση συνίσταται στο να εγκαταστήσουμε στα κράσπεδα της συστάδας, μία ζώνη πλούσια σε παροχή τροφής για το θήραμα. Προσφέρουμε έτσι στην γεωργία το φίλτρο ανάμεσα στην συστάδα και τον αγρό και εκμεταλλευόμαστε τις ευνοϊκές συνθήκες (μικροκλίμα) στις παρυφές των συστάδων. Αυτή "η ζώνη πρέπει να περιλαμβάνει από την συστάδα προς τον αγρό:

* Μία ζώνη πλάτους 2,5 μέτρων με πολλές σειρές διαφόρων ειδών θάμνων, ποικίλου ύψους. Οι υψηλότεροι θα είναι προς την συστάδα και οι χαμηλότεροι προς τον αγρό.

* Μία ζώνη πλάτους 8 μέτρων με ειδική σπορά για θήραμα με είδη προσαρμοσμένα στις συνθήκες της περιοχής. Πρέπει να σημειωθεί όμως, ότι αυτή η επέμβαση είναι πολύ δαπανηρή όταν πρόκειται για συστάδες που βρίσκονται σε περιοχές εντατικής γεωργίας. Το κόστος θα πέσει αν γίνουν σε εκτάσεις οριακής γεωργικής απόδοσης.

ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΔΑΣΙΚΩΝ ΒΙΟΤΟΠΩΝ Συγκροτημένα δάση

Τα συμπαγή εκτεταμένα δάση δεν ευνοούν την ύπαρξη και διαβίωση του θη­ράματος παρά μόνον όταν διασπώνται από ξέφωτα και δημιουργούν κρασπεδικά περιβάλλοντα. Για να ευνοηθεί η άγρια πανίδα και να αναπτυχθούν θηραματικοί πληθυσμοί ι­κανοποιητικής πυκνότητας, μέσα σε αμιγή δάση, αυτά πρέπει να πληρούν τις παρα­κάτω προϋποθέσεις:

* Παρουσία νερού, ιδιαίτερα τους ξηρούς μήνες του χρόνου και αν δεν υπάρχει από φυσικές παροχές να παρασχεθεί τεχνητά. Βέβαια το μικρό θήραμα (λαγός, πουλιά) μπορεί να ικανοποιηθεί από την ατμοσφαιρική υγρασία, όταν το κλίμα της περιοχής το επιτρέπει.

* Παρουσία αφ' ενός περιοχών με χαμηλή βλάστηση (θάμνοι, πυκνοφυείες, φυσική α­ναγέννηση, χερσολίβαδα) που προσφέρουν κάλυψη για αναπαραγωγή και αφ' ετέρου περιοχών που προσφέρουν καταφύγιο το χειμώνα από τον άνεμο και το κρύο (βάτοι, φτέρες, ρείκια, υψηλά χόρτα).

* Παρουσία ταυτόχρονα ειδικών σπορών για θήραμα σε λωρίδες, στα κράσπεδα του δάσους, οι οποίες θα είναι καλά διεσπαρμένες στην περιοχή. Οι λωρίδες αυτές μπο­ρούν να έχουν πλάτος 20-25 μέτρα.

* Μεταξύ του δάσους και της ειδικής σποράς πρέπει να υπάρχει μία ζώνη πλάτους όσο είναι το μέσο ύψος των ακριανών δένδρων της συστάδας, η οποία θα αποτελεί­ται από θαμνώδη βλάστηση. Στα δάση που αποτελούνται από δένδρα με πρεμνοβλαστική ικανότητα (Δρυς, Γαύρος, Οξιά, Καστανιά, Φουντουκιά κ.λ.π) αυτό μπορεί να επιτευχθεί αν αποψιλώνουμε συστηματικά μία ζώνη του απαιτούμενου πλάτους κάθε 2-3 χρόνια. Σκόπιμο θεωρείται επίσης να φυτεύονται καρποφόρα δένδρα στα ξέφωτα του δάσους, ακόμη και μέσα στην λωρίδα της ειδικής σποράς αλλά σε αυτή την περίπτω­ση σε μεγάλη απόσταση μεταξύ τους (ενδεικτικός φυτευτικός σύνδεσμος 10X10 μέ­τρα). Για τον σκοπό αυτό προτείνονται τα είδη: Καστανιά, Καρυδιά, Μηλιά, Σορβιά, Δαμασκηνιά, Αχλαδιά, Συκιά κ.ά. Τα καρποφόρα δένδρα προσφέρουν συμπληρω­ματική τροφή στην άγρια πανίδα (κυρίως στον αγριόχοιρο) η οποία είναι απαραίτητη. Η απουσία αυτών των προϋποθέσεων μπορεί να επιτρέψει την ύπαρξη ενός μικρού πληθυσμού λαγού και αγριόχοιρου, αλλά όχι σε επιθυμητά επίπεδα. Οι βελτιωτικές επεμβάσεις στα δάση επιδρούν ευνοϊκά πολύ γρήγορα στο θή­ραμα, αρκεί να εφαρμοσθούν συνετά και η επιλογή τους να γίνει προσεκτικά. Τα τμήματα του δάσους όπου υπάρχει φυσική αναγέννηση ή νεαρά φυτά (πυκνοφυτεία) αποτελούν περιοχές αναπαραγωγής. Σ' αυτές τις περιοχές πρέπει να αποφεύγονται δασικές εργασίες (συγκομιδή ξύλου, καλλιέργεια δάσους κ.λ.π.) κατά την περίοδο από τον Μάιο έως τον Ιούνιο που είναι η περίοδος αναπαραγωγής για τα περισσότερα είδη της άγριας πανίδας.

Δάση αείφυλλων πλατύφυλλων

Τα δάση των αείφυλλων πλατύφυλλων τα οποία συναντώνται στα χαμηλά υ­ψόμετρα και συνήθως εκτείνονται σε συμπαγείς μάζες είναι πολύ φτωχοί βιότοποι για το μικρό θήραμα. Αυτές οι περιοχές χαρακτηρίζονται συνήθως από την μεγάλη έλλειψη νερού και την απουσία χερσολιβαδικών εκτάσεων. Οι προϋποθέσεις ανάπτυξης και διατήρησης θηραματικών πληθυσμών σε ικανο­ποιητικά επίπεδα είναι οι ίδιες μ' αυτές των συγκροτημένων δασών. Επεμβάσεις που μπορεί επιπλέον να γίνουν για να βελτιωθεί ο βιότοπος είναι:

- Εκχέρσωση κάποιων περιοχών σε λωρίδες ή σε νησίδες οι οποίες θα είναι διά­σπαρτες μέσα σε όλη την έκταση.

- Ευνόηση ανάπτυξης άλλων αυτοφυών φυτών της περιοχής πλην των θαμνωδών.

-Ειδικές σπορές για θήραμα στις εκχερσωμένες επιφάνειες, εκεί όπου το έδαφος το επιτρέπει.

-Διάνοιξη μονοπατιών σε σχήμα «ψαροκόκαλου».

Πρέπει να τονισθεί ότι οι επεμβάσεις στα δάση των αείφυλλων πλατύφυλλων κοστίζουν πολύ ακριβά και γι αυτό τον λόγο θεωρούνται δευτερεύουσας προτεραιό­τητας. Βέβαια τα πράγματα αλλάζουν όταν πρόκειται για τον αγριόχοιρο ο οποίος προσαρμόζεται ωραιότατα σε αυτά τα περιβάλλοντα, αρκεί να του εξασφαλισθεί νερό και λούτσες (λασπόλουτρα). Καλό είναι σε αυτή την περίπτωση να εγκατασταθούν και ειδικές σπορές (πατάτες, καλαμπόκι) στις παρυφές του δάσους για πρόσθετη πηγή τροφής και αποφυγή ζημιών σε γειτονικές αγροτικές καλλιέργειες.

ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΟΡΕΙΝΩΝ ΒΡΑΧΩΔΩΝ ΒΙΟΤΟΠΩΝ

Οι περιοχές αυτές που αποτελούν ένα μεγάλο κομμάτι των ορεινών όγκων της Μακεδονίας και της Θράκης και χρησιμοποιούνται κυρίως ως βοσκότοποι αιγοπρο­βάτων είναι οι τυπικοί βιότοποι της ορεινής πέρδικας αλλά και του λαγού. Οι βιότοποι αυτοί είναι φτωχοί από άποψη νερού κυρίως κατά την ξηρή περίο­δο από τον Ιούνιο μέχρι τον Σεπτέμβριο. Το πρόβλημα του νερού γίνεται πιο οξύ στα υψόμετρα χαμηλότερα από τα 1000 μέτρα, όπου κατά το καλοκαίρι η πρωινή δροσιά δεν είναι αρκετή για να καλύψει τις ανάγκες του θηράματος σε νερό. Επίσης η έντονη βοσκή που ασκείται σε ορισμένες περιπτώσεις λειτουργεί ανταγωνιστικά, στερώντας από το θήραμα αποθέματα τροφής. Επεμβάσεις που πρέπει να γίνουν εδώ για την βελτίωση των περιοχών αυτών ώστε να εξασφαλίζεται στο θήραμα όλο τον χρόνο η τροφή και το νερό (γιατί η κάλυ­ψη υπάρχει) συνίστανται στα εξής: - Παροχή νερού τεχνητά (Ποτίστρες) - Ειδικές σπορές για θήραμα σε θέσεις όπου το έδαφος το επιτρέπει. Τέτοιες θέσεις μπορεί να είναι διάφορα κοιλώματα του εδάφους, παλαιά μαντριά ή πεζούλια.

ΤΕΧΝΙΚΗ ΤΩΝ ΕΙΔΙΚΩΝ ΣΠΟΡΩΝ ΓΙΑ ΘΗΡΑΜΑ

Τα είδη που προτείνονται είναι κοινά ,και γνωστά σε όλους. Ίσως να προ­καλεί και εντύπωση πως είναι δυνατόν απλές επεμβάσεις όπως αυτές των σπορών να έχουν θετικά αποτελέσματα στους πληθυσμούς των θηραμάτων . Η απάντηση βρίσκεται στο ότι θέλουμε να σπάσουμε την ομοιομορφία των κλασικών αγροτικών καλλιεργειών από άποψη ειδών (δεν είναι σπάνια εικόνα , δυο και τρεις χιλιάδες στρέμματα να καλύπτονται από ένα είδος φυτού -καλαμπόκι , βαμβάκι ή σιτάρι) αλλά και από άποψη επεμβάσεων ( ζιζανιοκτόνα, εντομοκτόνα , ισχυρή λίπανση, μηχανική κατεργασία του εδάφους). Το εντυπωσιακό σε όλες αυτές τις περιπτώσεις είναι ότι μπορούμε να έχουμε θεαματικά αποτελέσματα επεμβαίνοντας σε ένα μικρό μόνο μέρος της συνολικής έ­κτασης. Αναφέρθηκε και αλλού ότι 1-3 % βελτιωτικών επεμβάσεων στη συνολική έκταση, είναι αρκετό για να λειτουργήσουν αρχικά ως πυρήνες βιοποικιλότητας για την αύξηση της ζωοχωρητικότητας του βιοτόπου. Αρκεί να ακολουθηθούν οι ενδεδειγμένες επεμβάσεις και η ορθή χωροταξική τους κατανομή.

Από όλους τους παράγοντες ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δείξουμε στις ε­λάχιστες θερμοκρασίες της περιοχής, παράγοντας που μπορεί να προκαλέσει την ολοκληρωτική καταστροφή της ειδικής σποράς. Σημαντικός παράγοντας είναι επίσης το νερό, που εν μέρει ξεπερνιέται από την επιλογή ξηρανθεκτικών ποικιλιών. Ο τύπος του εδάφους καθώς και το ΡΗ αποτελούν περιοριστικούς παράγο­ντες, όταν οι επικρατούσες συνθήκες είναι τελείως αντίθετες με τις προτεινόμενες . Άλλωστε έχει τονισθεί, ότι σκοπός δεν είναι η μεγιστοποίηση των αποδόσεων, ό­που εκεί θα έπρεπε να εφαρμοστούν σχολαστικά οι επιταγές της γεωπονικής επι­στήμης, αλλά η προσφορά τροφής και κάλυψης στο θήραμα σε όλη την διάρκεια του χρόνου.

Οι ποσότητες για σπορά (Κgr σπόρου/στρέμμα) που προτείνονται είναι μικρό­τερες από αυτές που προορίζονται για κανονικές αγροτικές καλλιέργειες. Αυτό γίνεται, διότι αφ' ενός, πρέπει να καλύπτονται οι ανάγκες του θηράματος για κάλυψη, και αφ' ετέρου, να διευκολύνεται η κυκλοφορία του και να αποφεύγεται η παρατεταμένη παραμονή της υγρασίας στο έδαφος. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να επιδείξουμε για την εφαρμογή των μιγμάτων φυτικών ειδών τα οποία αναπτύσσονται με διαφορετική φάση ( φαινολογικά στάδια ) και έχουν συμπληρωματικές ιδιότητες μεταξύ τους, με αποτελέσματα καλύτερα για το θήραμα , και με πιθανότητες επιτυχίας του εγχειρήματος μεγαλύτερες.

ΕΠΑΝΩ-UP

Πέππας Γιώργος

Bιβλιογραφία
ΣΤ Κυνηγετική Ομοσπονδία Μακεδονίας-Θράκης
Χ Θωμαίδης - Θ Καραμπατζάκης - Γ Λογοθέτης - Γ Χριστοφορίδου