Πολλά είδη που ζουν σε ανοικτές εκτάσεις έχουν ιστορικά ωφεληθεί από την αντικατάσταση των δασών από τη γεωργία, εντούτοις, στις μέρες μας οι πληθυσμοί ενός μεγάλου αριθμού πουλιών που συναντώνται σε αγροτικές περιοχές έχουν υποστεί σημαντικές μειώσεις (Lefranc, 1997). Οι τάσεις μείωσης που παρουσιάζουν οι πληθυσμοί των πουλιών στις διάφορες χώρες της Ευρώπης κατά την περίοδο 1970-90 είναι δραματικές, όπως φαίνενται και στο παρακάτω σχήμα.

 

Οι μειώσεις αυτές είναι μεγαλύτερες στις χώρες της Βορειοδυτικής Ευρώπης συγκριτικά με την Κεντρική και Ανατολική ή τις περιοχές της Μεσόγειου, γεγονός που εξηγείται από τις διαφορετικές γεωργικές πρακτικές που εφαρμόζονται σε κάθε περιοχή. Σύμφωνα με μελέτη των Donald et al. (2001), οι χώρες της Ευρώπης μπορούν να χωριστούν σε 3 κύριες ομάδες, θέτοντας ως κριτήριο τις ομοιότητες που παρουσιάζουν ως προς την εντατικοποίηση της γεωργίας και τη μείωση των πληθυσμών των πουλιών σε αγροτικές περιοχές. Η πρώτη ομάδα των δυτικών χωρών με τη μεγαλύτερη εντατικοποίηση (έως βιομηχανοποίηση) της γεωργίας παρουσιάζει και τις πιο μεγάλες μειώσεις στους πληθυσμούς των πουλιών. Η εκτατική γεωργία των κεντρικών και ανατολικών χωρών μαζί με την Ισπανία, Πορτογαλία και Ελλάδα συνδέεται με τη μικρότερη μείωση των πουλιών σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ενώ στις Σκανδιναβικές χώρες παρατηρείται μια ενδιάμεση κατάσταση.

Οι τάσεις μείωσης των πληθυσμών των πουλιών -συγκριτικά με τους πληθυσμούς των αρχικών καταμετρήσεων- φαίνονται εντονότερα σε χώρες όπου έχει γίνει συστηματική παρακολούθηση των ειδών. Στη Μεγάλη Βρετανία, όπου γίνεται συστηματική καταγραφή των πληθυσμών των πουλιών εδώ και δεκαετίες, τα στοιχεία σχετικά με τις μειώσεις πληθυσμών ειδών που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν «κοινά» (δηλαδή πολυπληθή και με ευρεία εξάπλωση) όπως ο χωραφοσπουργίτης, το καμποτσίχλονο, η λιβαδοπέρδικα κ.α., είναι ενδεικτικά των επιπτώσεων της γεωργίας σε αυτά (τα στοιχεία παρατίθενται στον παρακάτω πίνακα).

ΠΙΝΑΚΑΣ: Πληθυσμιακές τάσεις (%) συγκεκριμένων ειδών της ορνιθοπανίδας των αγροτικών οικοσυστημάτων στη Μεγάλη Βρετανία

Κοινή ονομασία	Αλλαγή πληθυσμού 8 ετών*	Αλλαγή πληθυσμού 25 ετών**
Χωραφοσπουργίτης	+55	-93
Καμποτσίχλονο	-41	-90
Λιβαδοπέρδικα	-18	-84
Τρυγόνι	-42	-81
Σταχτομυγοχάφτης	-42	-75
Πύρρουλας	-26	-71
Τσίχλα	+13	-66
Καλαμοτσίχλονο	+3	-58
Ψαρόνι	-13	-55
Σταρήθρα	-14	-54
Σπουργίτης	-7	-46
Φανέτο	-4	-46
Χρυσοτσίχλονο	-13	-42

* Μετρήσεις από το 1994-2002, από το BTO/JNCC/RSPB Breeding Bird Survey
** Μετρήσεις από το 1974-1999, BTO/JNCC Common Bird Census
ΠΗΓΗ: BirdLife International (2004c).

Οι αυξήσεις που παρατηρούνται τα τελευταία χρόνια για κάποια είδη οφείλονται στην εφαρμογή γεωργοπεριβαλλοντικών μέτρων. Παρόμοια στοιχεία υπάρχουν από την Φιλανδία και την Ολλανδία, ενώ στην Ισπανία τα στοιχεία είναι σχετικά πρόσφατα, ενώ στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη δεν υπάρχει συστηματική καταγραφή των πληθυσμών της ορνιθοπανίδας των αγροτικών περιοχών (Hoogeveen et.al., 2001).

Στοιχεία που αφορούν στο σύνολο των χωρών της Ευρώπης και χρησιμοποιούν τα κοινά πουλιά της Ευρώπης ως δείκτες της γενικής κατάστασης του φυσικού περιβάλλοντος προέρχονται από το Πανευρωπαϊκό Πρόγραμμα Παρακολούθησης των Κοινών Πουλιών (Pan-European Common Bird Monitoring Scheme) το οποίο άρχισε να εφαρμόζεται από το 2002 (Voitsek, 2004). Τα στοιχεία που συγκεντρώνονται χρησιμοποιούνται για να δείξουν τις τάσεις των πληθυσμών διαφόρων ομάδων πουλιών όπως τα δασικά και τα αγροτικά είδη. Ενδεικτικά οι τάσεις μείωσης και αύξησης του πληθυσμού κάποιων ειδών των αγροτικών περιοχών δίνονται στον παρακάτω πίνακα:

ΠΙΝΑΚΑΣ: Πληθυσμιακές τάσεις (%) 20 ειδών της ορνιθοπανίδας των αγροτικών οικοσυστημάτων στην Ευρώπη

Είδη πουλιών	Αλλαγή του πληθυσμού από το 1980-2002 στην Ευρώπη των 25	Αλλαγή του πληθυσμού από το 1982-2002 στην Ευρώπη των 15
Βραχοκιρκίνεζο	-14,7	-12,9
Καλημάνα	-63,5	-88,0
Φάσσα	75,4	64,9
Τρυγόνι	-60,6	-57,5
Κουκουβάγια	-58,1	-38,2
Σταρήθρα	-39,7	-29,9
Σταυλοχελίδονο	-24,5	-12,6
Κιτρινοσουσουράδα	-34,1	-48,1
Καστανολαίμης	-14.6	-25,0
Θαμνοτσιροβάκος	25,0	26,1
Αετομάχος	57,1	175,6
Κουρούνα	19,4	14,4
Ψαρόνι	-48,7	-46,4
Χωραφοσπουργίτης	-82,1	-72,5
Φλώρος	15,7	10,8
Καρδερίνα	5,3	91,6
Φανέτο	-52,1	-34,0
Χρυσοτσίχλονο	-39,3	-43,3
Καλαμοτσίχλονο	-20,0	-12,5
Καμποτσίχλονο	-66,2	-69,9

ΠΗΓΗ: Pan-European Bird Monitoring Scheme (2004c).

Πολλά από τα κοινά είδη που απαντώνται και σε αγροτικές περιοχές της Ελλάδας έχουν υποστεί μειώσεις την τελευταία δεκαετία όπως προκύπτει από την τελευταία μελέτη του BirdLife International (2004d) για τις τάσεις πληθυσμούς των πουλιών στη Ευρώπη. Έτσι είδη όπως το τρυγόνι, η γαλιάντρα, η μικρογαλιάντρα, το σταυλοχελίδονο, οι κεφαλάδες, ο σπουργίτης, ο φλώρος, το φανέτο, ο βλάχος και το καμποτσίχλονο παρουσιάζουν μειώσεις την τελευταία δεκαετία.

Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία