Μέχρι πρόσφατα θεωρούσαμε ότι τα πάντα εξαντλούνται στην «οσφρητική ισχύ», δηλαδή στο πόσα εκατομμύρια κύτταρα με δυνατότητα πρόσληψης οσφρητικής πληροφορίας υπάρχουν στον ρινοφάρυγγα του κάθε σκύλου...
Αυτό ήταν κάτι που έχει σχέση και με την κάθε φυλή, γι' αυτό κορυφαίος σκύλος σε «μύτη» είχε καταταγεί ο ιχνηλάτης Μπλαντχάουντ. Ομως, οι έρευνες που έγιναν με αφορμή τα οσφρητικά προβλήματα διαφόρων κυνηγετικών σκύλων από όλες τις φυλές, απέδειξαν πως η «όσφρηση» δεν είναι μια μονοδιάστατη λειτουργία.
Αντιθέτως, υπάρχουν διαφορετικές λειτουργίες που αφορούν την ίδια αίσθηση:
Υπάρχει η όσφρηση που χρησιμοποιείται για την ιχνηλασία, υπάρχει η όσφρηση που χρησιμοποιείται στο τρέξιμο και στην καταδίωξη, υπάρχει η όσφρηση κοντά ή μέσα στο νερό, όπως υπάρχει και... η τρισδιάστατη όσφρηση (δηλαδή η ακριβής εντόπιση στον χώρο). Παρότι ο σκύλος έχει δύο ρουθούνια, η επιφάνεια του ρινοφάρυγγά του που αναλύει τις μυρωδιές είναι μία. Πρόκειται για μια «αναδίπλωση» του βλεννογόνου του ρινοφάρυγγα στην οποία υπάρχουν οι υποδοχείς ανάλυσης, αυτοί δηλαδή που αντιλαμβάνονται το χημικό ερέθισμα της μυρωδιάς και το στέλνουν στον εγκέφαλο του ζώου...
Στη διάρκεια της «ιχνηλασίας» ο αέρας εισέρχεται από την εσωτερική κεντρική είσοδο του ρουθουνιού, αναλύεται και ξανά ψεκάζεται προς τα έξω, από το έξω ανοιχτό πλάγιο τμήμα του ρουθουνιού. Υπάρχει, δηλαδή, μια συνεχής ροή του αέρα μέσα- έξω στον ρινοφάρυγγα από διαφορετικές περιοχές του κάθε ρουθουνιού, κάτι που όταν ο σκύλος εργάζεται, γίνεται με την καταπληκτική συχνότητα των... 200 «σνιφαρισμάτων» ανά αναπνοή!
«Πληροφορίες» οσμής
Οταν το σκυλί αναπαύεται, αυτή η συχνότητα είναι ταυτόσημη με την αναπνοή (δηλαδή ο σκύλος που αναπαύεται ή κοιμάται μυρίζει με συχνότητα ίση με την αναπνοή του). Αυτό εξηγεί γιατί τα περισσότερα σκυλιά, αν δοκιμάσουμε να τους βάλουμε να μυρίσουν κάτι στον ύπνο τους, χρειάζονται κάποιο χρονικό διάστημα για να αντιληφθούν την οσμή... Εξηγεί επίσης γιατί ένας κοιμισμένος σκύλος μπορεί να αργήσει να μας μυρίσει, ακόμα και αν έχουμε φτάσει δίπλα του.
Οταν, όμως, ο σκύλος τρέχει και μυρίζει με τη μύτη στον αέρα, όπως ένα Πόιντερ, ένα Σέττερ ή ένας σκύλος-ιχνηλάτης σε φάση καταδίωξης, ενεργοποιείται μια τελείως διαφορετική διαδικασία.
Υπάρχει μια διαρκής εσωτερική ροή αέρα στη ρινική κοιλότητα, που ελέγχεται οσφρητικά με συχνότητα... 40 οσφρητικών κύκλων κάθε 30 αναπνοές. Αυτή η ροή αέρα δημιουργείται μέσω της εκπνοής. Ο σκύλος που λαχανιάζει τρέχοντας, εκπνέει με δύναμη από την τραχεία και προκαλεί αρνητική πίεση στον ρινοφάρυγγα. Είναι αυτό που στη φυσική ονομάζουμε «φαινόμενο bernoulli» και προκαλεί ροή του αέρα πάνω στην επιφάνεια του ρινοφάρυγγα, η οποία ανιχνεύει τα μόρια της μυρωδιάς.
Οι δύο λειτουργίες είναι εντελώς διαφορετικές, στέλνοντας στη μύτη «ερεθίσματα» για ανάλυση, με τελείως διαφορετικό τρόπο... Στην οροφή του ουρανίσκου του σκύλου υπάρχει και ένα νευρικό όργανο -το όργανο του «Jacobson»- που ως σκοπό έχει την ανάλυση οσφρητικών μηνυμάτων μέσα στο νερό, ή δίπλα σε αυτό!
Αν παρακολουθήσει κανείς την έρευνα ενός Λαμπραντόρ ή ενός Ντράτχααρ μέσα στο νερό, θα δει τη λειτουργία αυτού του οργάνου στην πράξη: ο σκύλος που κολυμπά δεν μπορεί να ιχνηλατήσει, δεν μπορεί να λαχανιάσει, άρα δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει καμιά από τις λειτουργίες που προαναφέραμε. Ετσι, προσλαμβάνει οσφρητικά ερεθίσματα μέσα από αυτό το όργανο, με μια διαδικασία που θυμίζει... «γευσιγνωσία», γεύεται δηλαδή τη μυρωδιά... από τον ουρανίσκο!
Τα ερεθίσματα αυτά συνδέονται με τον οσφρητικό βλεννογόνο και, τελικά, αποστέλλονται και αναλύονται από το ίδιο τμήμα του εγκεφάλου. Αυτή η λειτουργία δίνει τη δυνατότητα στον σκύλο να μυρίζει και μέσα στο νερό, κάτι που εξηγεί γιατί τα εξειδικευμένα θηραματοφόρα κυνηγόσκυλα καταφέρνουν να απορτάρουν πάπιες ακόμα και... υποβρυχίως.
Στα δικά μας κυνηγετικά σκυλιά μπορεί να παρατηρήσουμε το ίδιο πράγμα, κατά τη διάρκεια μιας φέρμας... Οταν η φέρμα είναι πολύ καταληπτική και έντονη, τυχαίνει τα σκυλιά να «γεύονται» τη μυρωδιά του θηράματος με χαρακτηριστικές μασητικές κινήσεις, ενώ ταυτόχρονα ρέει και μια ποσότητα σιέλου!
Η πολυπλοκότητα, όμως, της σκυλίσιας «μύτης» δεν τελειώνει εδώ... Ενας Σουηδός μελετητής καταπιάστηκε με διάφορα Σέττερ που, ενώ είχαν διαπιστωμένα μια εξαιρετική οσφρητική ικανότητα, έδιναν ξαφνικά την εντύπωση πως έχασαν την ικανότητα εντοπισμού του θηράματος. Αυτά τα σκυλιά φέρμαραν, αλλά είτε έμεναν αβέβαια στην ίδια θέση είτε άλλαζαν θέση προσπαθώντας να εντοπίσουν ξανά το θήραμα...
Το «μυστήριο»...
Ο Σουηδός ερευνητής προσπάθησε να καταλάβει πώς αντιλαμβάνονται οι σκύλοι την πηγή της οσμής στον χώρο, με δεδομένο ότι η επιφάνεια του ρινοφάρυγγα που αναλύει τις οσμές είναι μία, έστω και αν ο σκύλος έχει δύο ρουθούνια.
Ολες οι αισθήσεις που ένας οργανισμός καταφέρνει να αντιληφθεί στον χώρο, προέρχονται από δύο τουλάχιστον αισθητήρια, που στέλνουν δύο διαφορετικά μηνύματα στον εγκέφαλο. Το «μυστήριο» ήταν πώς οι σκύλοι καταφέρνουν να τοποθετήσουν και να συλλάβουν με ακρίβεια την πηγή της μυρωδιάς στον χώρο...
Ο μελετητής πειραματίστηκε και κατέληξε σε ένα πολύ ενδιαφέρον συμπέρασμα: υπεύθυνη γι' αυτήν την ικανότητα είναι η υγρή εξωτερική επιφάνεια της μύτης! Ο Σουηδός κατάφερνε να εξουδετερώσει την ικανότητα των σκύλων και να επαναλαμβάνει την «αβεβαιότητά» τους τη στιγμή της φέρμας, κάθε φορά που... σκέπαζε με βαζελίνη την εξωτερική επιφάνεια της μύτης τους!
Απέδειξε έτσι ότι, κάθε αιτία που προκαλεί την εξωτερική ξηρότητα της μύτης, κάνει τον σκύλο να χάνει την ικανότητα σαφούς εντοπισμού αλλά όχι και τη δυνατότητα της όσφρησης.
Η υγρή επιφάνεια της μύτης είναι εκείνη που αντιλαμβάνεται τις «λεπτές» διαφορές στη συγκέντρωση μιας αναθυμίασης που διαχέεται στον χώρο, παρέχοντας στον σκύλο τη δυνατότητα του ακριβούς εντοπισμού του θηράματος και της απόστασής του στον χώρο... Θα έλεγε κανείς ότι η υγρή μύτη λειτουργεί δηλαδή σαν «πυκνόμετρο» της μυρωδιάς!
Κάθε αιτία που προκαλεί ξηρότητα στη μύτη ενός κυνηγόσκυλου -ασθένεια, πυρετός, υπερβολική θερμότητα στο περιβάλλον, σωματική εξάντληση, αφυδάτωση- επηρεάζει και τη δυνατότητά του να εντοπίσει, όχι όμως να μυρίσει. Αυτό είναι κάτι που κυρίως επηρεάζει τα σκυλιά φέρμας, και όχι τους ιχνηλάτες... Οσο και να φαίνεται περίεργο, η κατάσταση μπορεί να βελτιωθεί σημαντικά, έστω και αν σκουπίσουμε με ένα βρεγμένο πανί τη μύτη του σκύλου.
Αντιθέτως, μια ύπουλη κατάσταση που μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την οσφραντική δύναμη των κυνηγόσκυλων είναι... οι φλεγμονές των ούλων και των δοντιών της άνω γνάθου, που σχετίζονται άμεσα με το όργανο της όσφρησης! Μια ουλίτιδα -εξαιρετικά συνηθισμένη σε ηλικιωμένα σκυλιά- αποτελεί την πιο συχνή αιτία απώλειας ή μείωσης της όσφρησης... Η φλεγμονή που τη συνοδεύει επηρεάζει όλους τους ιστούς, και μαζί τη δυνατότητα των βλεννογόνων να προσλαμβάνουν την «πληροφορία» της μυρωδιάς.
Ολα όσα προαναφέρθηκαν αφορούν μόνο το όργανο της όσφρησης και όχι πώς αντιλαμβάνεται ο σκυλίσιος εγκέφαλος την «πληροφορία» που λαμβάνει μέσω της οσμής.
Γιατί αυτό είναι ένα άλλο τεράστιο κεφάλαιο, πολύ πιο... σκοτεινό!
Νίκος Κράλλης
Νίκος Κράλλης
Πηγή : .ethnos.gr
Initial
Back
