ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4ο - ΑΝΑΛΥΣΗ του ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

Το σκεπτικό με το οποίο ξεκίνησε το πρόγραμμα στο τέλος του 1997, ήταν η εφαρμογή ενός ολοκληρωμένου διαχειριστικού σχεδίου για την θηραματοπανίδα σε ένα υποβαθμισμένο κυνηγετικά βιότοπο όπου δεν θα επιβαλλόταν δεσμεύσεις στη θήρα και η οποία θα αποτελούσε διαχειριστικό μέσο. Η διάρκεια του προγράμματος ήταν 4 έτη.

Το διαχειριστικό σχέδιο προέβλεπε τις εξής ενέργειες :

Καταμέτρηση και καταγραφή του αρχικού θηραματικού κεφαλαίου την άνοιξη του 1998 και ομοίως κάθε άνοιξη του εναπομείναντος θηραματικού κεφαλαίου το οποίο και αποτελούσε τους γεννήτορες της επόμενης χρονιάς.
Βελτίωση του βιότοπου για την κάλυψη των βιολογικών αναγκών των θηραμάτων σε κάλυψη - τροφή - νερό σε όλη την χρονική διάρκεια του προγράμματος.
Φύλαξη της περιοχής για την αποφυγή φαινομένων λαθροθηρίας, υπερθήρευσης καθώς και όχλησης των θηραμάτων κατά την αναπαραγωγική περίοδο.
Έλεγχος των αρπάγων και διατήρηση του πληθυσμού τους σε επίπεδα ανάλογα με την ζωοχωρητικότητα του βιότοπου.
Καταγραφή της κυνηγετικής κάρπωσης και κυνηγετικής ευκαιρίας τις κυνηγετικές περιόδους 1998-1999, 1999-2000, 2000-2001, 2001-2002.

4.1 Βελτίωση βιοτόπου
Ο σκοπός για τον οποίο έπρεπε να παρθούν μέτρα βελτίωσης του βιοτόπου είναι να αυξήσουν αφ'ενός την ζωοχωρητικότητα του βιότοπου και αφ'ετέρου τον συντελεστή γεννητικότητας.
Μετά από προσεκτική μελέτη της περιοχής και των παραγόντων που απαιτούνται για την κάλυψη των βιολογικών αναγκών των θηραμάτων (κάλυψη-τροφή-νερό) αποφασίστηκε οτι η βελτίωση του βιότοπου θα πρέπει να κατευθυνθεί προς την εκπλήρωση των αναγκών των θηραμάτων για νερόκαι τροφή καθόσον ο παράγοντας "κάλυψη" σε καμιά περίπτωση δεν εμφανιζόνταν ελλειμματικός. Βελτίωση βιότοπου
Εκ των δύο παραγόντων "νερό" και "τροφή" που αποφασίστηκε να επέμβουμε, ο παράγων "νερό" ήταν ο λιγότερο ελλειμματικός. Έτσι για να δώσουμε στα θηράματα περισσότερες εναλλακτικές πηγές νερού από τις ήδη υπάρχουσες, καθαρίσαμε και θέσαμε σε λειτουργία (μεταφέροντας νερό) εγκαταλελειμμένες ποτίστρες ζώων και δημιουργήσαμε μικρούς ταμιευτήρες νερού στα ρυάκια κατασκευάζοντας μικρά φράγματα.
Για την περοχή περισσοτέρων εναλλακτικών πηγών τροφής στα θηράματα προβήκαμε στην σπορά γεωργικών εκτάσεων με ειδικά μίγματα σπόρων σε δύο φάσεις κάθε έτος. Τις χειμερινές σπορές με μίγμα σπόρων βίκου-κριθαριού-σιταριού και τις εαρινές σπορές με μίγμα σπόρων ρεβυθιού-σόργου και κεχριού σε πυκνότητα μικρότερη του κανονικού για να πορούν τα μικρά θηράματα να κινούνται.
Δυστυχώς η Δασική υπηρεσία δεν μας επέτρεψε να επέμβουμε με σπορές σε κατάλληλες θέσεις δημοσίων εκτάσεων και έτσι περιοριστήκαμε στις ιδιωτικές γεωργικές εκτάσεις τις οποίες ενοικιάσαμε.
Το πρώτο έτος σπάρθηκαν 37 στρέμματα δηλ. το 8,4% της γεωργικής έκτασης της περιοχής. Το δεύτερο έτος σπάρθηκαν 42 στρέμματα διαφορετικά από το προηγούμενο έτος, δηλ το 9,5% της γεωργικής έκτασης. Εδώ εμφανίστηκε το φαινόμενο τα γεωργικά τεμάχια που είχαν σπαρθεί την προηγούμενη χρονιά και καρποφόρησαν, ο σπόρος που έπεσε στο έδαφος να φυτρώσει και έτσι ουσιαστικά να έχουμε περισσότερα στρέμματα με ειδικές σπορές για τα θηράματα.

Βελτίωση βιότοπου
Το τρίτο και τέταρτο έτος όπου πλέον παρακινήθηκαν οι κάτοικοι της περιοχής και σπείρανε το μεγαλύτερο ποσοστό γεωργικών εκτάσεων κρίναμε οτι δεν ήταν απαραίτητο να γίνουν σπορές από εμάς, αλλά εφαρμόσαμε άλλη μέθοδο παροχής εναλλακτικής τροφής στα θηράματα. Σε συμφωνία με τους αγρότες αφέθηκαν χωρίς να συγκομισθούν τμήματα των καλλιεργειών τους και για τα οποία αποζημιώθηκαν από την Ομοσπονδία μας ανα στρέμμα και καλλιέργεια με 30% - 40% περισσότερο από την στρεμματική απόδοση της καλλιέργειάς τους.
Με αυτούς τους τρόπους εξασφαλίσαμε εναλλακτικές πηγές τροφής για τα θηράματα και επι μακρότερο χρόνο αλλά και επιτελέσαμε κοινωνικό έργο, ενδυναμώνοντας το εισόδημα των κατοίκων του χωριού οι οποίοι είδαν με διαφορετικό τρόπο τους κυνηγούς και τις οργανώσεις τους.

4.2 Φύλαξη της περιοχής
Για την αποφυγή φαινομένων λαθροθηρίας ( η οποία οργίαζε παλαιότερα), υπερθήρευσης και όχλησης των θηραμάτων κατά την αναπαραγωγική περίοδο, εφαρμόσαμε ένα σύστημα αυξημένης θηροφύλαξης της περιοχής του προγράμματος καθ'όλη την διάρκεια του έτους.
Τοποθετήθηκε φυλάκιο σε περίοπτη θέση από όπου ελέγχετο οπτικά όλη η περιοχή του προγράμματος καθώς και μπάρες ελέγχου της κυκλοφορίας στους δασικούς δρόμους που διέρχονται από την περιοχή με ενημερωτικές πινακίδες.
Η φύλαξη γινόταν από τους δύο θηροφύλακες του Κυνηγετικού Συλλόγου Καλαμπάκας και μετέπειτα Ομοσπονδιακούς φύλακες θήρας καθώς και από τον ειδικό φύλακα που τοποθετούνταν στο πρόγραμμα από 15 Μαϊου έως και 15 Νοεμβρίου κάθε έτους σε όλη την διάρκεια του προγράμματος. Ο ειδικός φύλακας βρισκόταν στην περιοχή του προγράμματος κατά τις βραδυνές-νυχτερινές και πρώτες πρωϊνές ώρες, ελέγχοντας όλα τα αυτοκίνητα που κινούνταν στους δασικούς δρόμους της περιοχής.
Για την αποφυγή όχλησης των θηραμάτων κατάτην αναπαραγωγική περίοδο ελέγχονταν η περιοχή για την αποτροπή εκπαίδευσης κυνηγετικών σκύλων στο πρόγραμμα.

4.3. Έλεγχος των αρπάγων Η αυξημένη αρπακτικότητα είναι παράγων που επιδρά αρνητικά σε οποιαδήποτε προσπάθεια ανάπτυξης θηραματικών ειδών. Επομένως ένα από τα πρώτα μελήματά μας με την έναρξη του προγράμματος ήταν η εκτίμηση της αρπακτικότητας, από ποια είδη ζώων προερχόταν, σε ποια είδη ζώων εφαρμόζονταν καθώς και τρόπους ελέγχου αυτής και διατήρησης σε επιτρεπτά όρια, βάση της ζωοχωρητικότητας της περιοχής.

Τα θηραματικά είδη που γίνονταν αποδέκτες της αρπακτικότητας ήταν η πέρδικα και ο λαγός και η οποία αρπακτικότητα εκφραζόταν με την αυξημένη πληθυσμιακή πυκνότητα της Αλεπούς ( Vulpes-vulpes) και κουναβιού (Πετροκούναβο - Martes foina).

Στην αρχική καταμέτρηση του θηραματικού κεφαλαίου την άνοιξη του 1998, καταγράφηκαν 18 Αλεπούδες, δηλ. 1 Αλεπού ανα 613 στέμματα και 19 Πετροκούναβα, δηλ. 1 Πετροκούναβο ανά 581 στρέμματα.

Tην άνοιξη του 1999 καταγράφηκαν 8 Αλεπούδες, δηλ 1 Αλεπού ανά 1380 στρέμματα και 11 Πετροκούναβα, δηλ 1 Πετροκούναβο ανά 1004 στρέμματα.
Tην άνοιξη του 2000 καταγράφηκαν 7 Αλεπούδες, δηλ 1 Αλεπού ανά 1577 στρέμματα και 9 Πετροκούναβα, δηλ 1 Πετροκούναβο ανά 1227 στρέμματα.
Tην άνοιξη του 2001 καταγράφηκαν 7 Αλεπούδες, δηλ 1 Αλεπού ανά 1577 στρέμματα και 10 Πετροκούναβα, δηλ 1 Πετροκούναβο ανά 1104 στρέμματα.
Tην άνοιξη του 2002 καταγράφηκαν 8 Αλεπούδες, δηλ 1 Αλεπού ανά 1380 στρέμματα και 11 Πετροκούναβα, δηλ 1 Πετροκούναβο ανά 1004 στρέμματα.

Εάν συνυπολογίσουμε οτι αυτοί οι πληθυσμοί δεν ήταν ομοιόμορφα κατανεμημένοι σε όλη την περιοχή του προγράμματος, αλλά συγκεντρωμένοι σε ορισμένα σημεία της περιοχής, καταλαβαίνουμε την θηρευτική πίεση που ασκούσαν στην πέρδικα και στον λαγό στις συγκεκριμένες περιοχές.

Έχοντας υπ'όψη τους περιορισμούς που ισχύουν από την Ευρωπαϊκή Ένωση για τους ελέγχους των αρπάγων, προσπαθήσαμε να μειώσουμε την πληθυσμιακή πυκνότητα αυτών σε όρια ανάλογα της ζωοχωρητικότητας της περιοχής του προγράμματος. Για καλή μας τύχη οι κύριι άρπαγες στην περιοχή, Αλεπού και Πετροκούναβο, είναι θηρεύσιμα και επομένως κινηθήκαμε προς αυτή την κατεύθυνση.
Δυστυχώς το ενδιαφέρον των Ελλήνων κυνηγών είναι σχεδόν ανύπαρκτο για την θήρα αυτών των θηραμάτων και σε πολλές περιπτώσεις η αρνητική τους στάση για την θήρευσή τους, όπως π.χ. αρκετοί κυνηγοί αρνούνται να θηρεύσουν την Αλεπού από φόβο να μην "χαλάσουν" οι σκύλοι που χρησιμοποιούν στη θήρα του λαγού.

Βλέποντας λοιπόν οτι ο αριθμός των ατόμων Αλεπούς και Πετροκούναβου που θηρεύονταν σε κάθε κυνηγετική περίοδο ήταν ελάχιστος και με αυτόν τον τρόπο δεν μπορούσαμε να ρυθμίσουμε την αρπακτικότητα, επεμβαίναμε εμείς οργανώνοντας ειδικές ομάδες για την θήρα αυτών των θηραμάτων με σκύλους δίωξης και κυνηγετικό όπλο τις τελευταίες κυνηγετικές ημέρες της περιόδου και λίγο πριν αποκλεισθεί η περιοχή από χιονοπτώσεις και διακοπεί εντελώς η δραστηριότητα της θήρας και νομικά και πρακτικά.

Έτσι ο συνολικός αριθμός Αλεπούς και Κουναβιού που θηρεύτηκαν όλες τις κυνηγετικές περιόδους στο πρόγραμμα είναι :
Έτος 1998 21 Αλεπούδες και 11 Πετροκούναβα
Έτος 1999 13 Αλεπούδες και 7 Πετροκούναβα
Έτος 1998 15 Αλεπούδες και 9 Πετροκούναβα
Έτος 1998 14 Αλεπούδες και 7 Πετροκούναβα

Βλέπουμε οτι εκτός από την πρώτη χρονιά όπου η θήρευσή τους είναι μεγάλη λόγω και της μεγάλης πληθυσμιακής τους πυκνότητας, τα επόμενα χρόνια ο αριθμός που θηρεύονταν είναι μικρότερος και σχεδόν σταθερός (γράφημα 7)

Γράφημα 7: ΘΗΡΕΥΣΗ ΑΛΕΠΟΥΣ και ΚΟΥΝΑΒΙΟΥ

Με αυτόν τον τρόπο μειώσαμε αρχικά τους πληθυσμούς των αρπάγων επομένως και την αρπακτικότητα στον λαγό και στην πέρδικα σε ικανά ποιοτικά επίπεδα όπως φαίνεται και από την καταγραφή των πληθυσμών τους που γινόταν κάθε άνοιξη (Γράφημα 26).

Αυτά τα χρόνια στην περιοχή του προγράμματος αντιμετωπίσαμε και μια άλλη μορφή αρπακτικότητας που δημιουργούσε πρόβλημα κυρίως στον πληθυσμό των λαγών. Ορισμένοι από τους ποιμενικούς σκύλους των κτηνοτρόφων που είχαν το ποίμνιό τους στην περιοχή, ανέπτυξαν μια αξιοζήλευτη ικανότητα σύλληψης λαγών (κυρίως νεαρών) με αποτέλεσμα αρκετά άτομα λαγών να χάνονται κάθε χρόνο.
Προσπαθήσαμε να το αντιμετωπίσουμε με ενημέρωση των ιδιοκτητών των σκύλων αυτών για το πρόβλημα που δημιουργούν οι συγκεκριμένοι σκύλοι και παρακαλώντας τους για τον όσο το δυνατόν περισσότερο περιορισμό των σκύλων τους κατά την διάρκεια της ημέρας.

4.4. Καταγραφή της Κυνηγετικής κάρπωσης
Με την έναρξη της κάθε κυνηγετικής περιόδου και τις ημέρες που επιτρέπονταν η θήρα των ενδημικών θηραμάτων, ο ειδικός φύλακας του προγράμματος συνεπικουρούμενος από τους Ομοσπονδιακούς φύλακες θήρας, κατέγραφε την κάρπωση καθώς και την ευκαρία κάρπωσης με βάση ένα ερωτηματολόγιο που συντάχτηκε από την Ομοσπονδία.. (Σχέδιο 1)

Να τονίσουμε εδώ οτι η περιοχή είναι ελεύθερος κυνηγότοπος και δεν υπήρχε κανείς περιορισμός στον αριθμό των κυνηγών καθώς και στον επιτρεπόμενο αριθμό θηραμάτων που θηρεύει ο κάθε κυνηγός, εκτός αυτών που προβλέπει ο νόμος περί θήρας και η ετήσια ρυθμιστική διάταξη θήρας του Υπουργείου Γεωργίας. Την κυνηγετική περίοδο 1998-1999 είχαμε για τον λαγό 86 κυνηγετικές εξόδους, εκ των οποίων 52 ήταν ανεπιτυχείς, με την έννοια οτι οι κυνηγοί δεν είδαν θήραμα, ενώ 34 έξοδοι είχαν την εμφάνιση τουλάχιστον ενός (1) λαγού.

Σε αυτές τις 34 εξόδους είχαμε την εμφάνιση 38 λαγών εκ των οποίων θηρεύτηκαν 14 λαγοί (γράφημα 8 ). Έχουμε δηλ. το 60% των κυνηγετικών εξόδων στον λαγό χωρίς την ε,φάνιση θηράματος και το 40% με εμφάνιση τουλάχιστον ενός (1) λαγού (γράφημα 9 ).

Για την πέρδικα είχαμε 11 κυνηγετικές εξόδους εκ των οποίων 7 χωρίς εμφάνιση θηραμάτων και 4 με εμφάνιση τουλάχιστον μιας πέρδικας. Σε αυτές τις 4 εξόδους είχαμε συνολική εμφάνιση 10 ατόμων εκ των οποίων θηρεύτηκαν 5 πέρδικες (γράφημα 8 ). Έχουμε δηλ. 64% των κυνηγετικών εξόδων στην πέρδικα χωρίς την εμφάνιση θηράματος και 36% των εξόδων με εμφάνιση τουλάχιστον ενός (1) θηράματος ( γράφημα 10 ).

Γράφημα 8 : ΘΗΡΕΥΤΙΚΗ ΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΥΝΗΓΕΤΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ 1998-1999

Ποσοστιαία κατανομή επιτυχών εξόδων στον λαγό της περιόδου 1998-99 Γράφημα 10 :
Ποσοστιαία κατανομή επιτυχών εξόδων στην πέρδικα της περιόδου 1998-99

Την κυνηγετική περίοδο 1999-2000 είχαμε για τον Λαγό 111 κυνηγετικές εξόδους εκ των οποίων 50 χωρίς εμφάνιση θηράματος. Σε αυτές τις 61 εξόδους είχαμε συνολικά την εμφάνιση 73 Λαγών εκ των οποίων θηρεύτηκαν 22 Λαγοί ( γράφημα 11 ). Έχουμε δηλ. το 45% των κυνηγετικών εξόδων στον Λαγό χωρίς εμφάνιση θηράματος και το 55% με εμφάνιση τουλάχιστον ενός (1) Λαγού ( γράφημα 12 ).

Γράφημα 11 : Θηρευτική κατάσταση της περιόδου 1999-2000

Για την πέρδικα είχαμε 7 κυνηγετικές εξόδους εκ των οποίων οι 3 χωρίς εμφάνιση θηράματος και άλλες 4 με εμφάνιση τουλάχιστον μιας (1). Σε αυτές τις 4 εξόδους είχαμε συνολική εμφάνιση 12 περδίκων εκ των οποίων θηρεύτηκε μία (1) ( γράφημα 11). Έχουμε δηλ. το 43% των κυνηγετικών εξόδων στην πέρδικα χωρίς εμφάνιση τουλάχιστον μιας πέρδικας (γράφημα 13).

Την κυνηγετική περίοδο 2000-2001 είχαμε για τον Λαγό 87 κυνηγετικές εξόδους εκ των οποίων 13 χωρίς εμφάνιση θηράματος και 74 με εμφάνιση τουλάχιστον ενός Λαγού. Σε αυτές τις 74 εξόδους είχαμε συνολικά την εμφάνιση 85 Λαγών εκ των οποίων θηρεύτηκαν 29 Λαγοί ( γράφημα 14 ). Έχουμε δηλ. το 85% των κυνηγετικών εξόδων στον Λαγό με εμφάνιση θηράματος και το 15% των εξόδων χωρίς εμφάνιση θηράματος (γράφημα 15 ).

Για την πέρδικα είχαμε 14 κυνηγετικές εξόδους εκ των οποίων οι 2 χωρίς εμφάνιση θηράματος και άλλες 12 με εμφάνιση τουλάχιστον μιας (1). Σε αυτές τις 12 εξόδους είχαμε συνολική εμφάνιση 65 περδίκων εκ των οποίων θηρεύτηκαν 18 πέρδικες ( γράφημα 14). Έχουμε δηλ. το 86% των κυνηγετικών εξόδων στην πέρδικα με εμφάνιση θηράματος και το 14% των εξόδων χωρίς εμφάνιση θηράματος (γράφημα 16).

Θα πρέπει να σημειώσουμε εδώ οτι οι καιρικές συνθήκες κατα την περίοδο αυτή θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως ιδανικές για το κυνήγι με αρκετές βροχοπτώσεις, βόρειους ανέμους και κανονικές για την εποχή θερμοκρασίες. Σε αντίθεση με την κυνηγετική περίοδο 2000-2001, η κυνηγετική περίοδος 2001-2002 χαρακτηρίστηκε από αντίξοες καιρικές συνθήκες για το κυνήγι με παρατεταμένη ξηρασία, υψηλές θερμοκρασίες και νότιους ανέμους κατά τους μήνες Σεπτέμβριο-Οκτώβριο και χαμηλές θερμοκρασίες με πάγο τον μήνα Νοέμβριο και από πολύ νωρίς έντονες χιονοπτώσεις.

Σε αυτή την περίοδο είχαμε για τον Λαγό 117 κυνηγετικές εξόδους εκ των οποίων 41 χωρίς εμφάνιση θηράματος και 76 με εμφάνιση τουλάχιστον ενός Λαγού. Σε αυτές τις 76 εξόδους είχαμε συνολικά την εμφάνιση 84 Λαγών εκ των οποίων θηρεύτηκαν 14 Λαγοί ( γράφημα 17 ). Έχουμε δηλ. το 65% των κυνηγετικών εξόδων στον Λαγό με εμφάνιση θηράματος και το 35% των εξόδων χωρίς εμφάνιση θηράματος (γράφημα 18 ).

Γράφημα 17 : Θηρευτική κατάσταση της περιόδου 2001-2002

Για την πέρδικα είχαμε 7 κυνηγετικές εξόδους εκ των οποίων οι 3 χωρίς εμφάνιση θηράματος και άλλες 4 με εμφάνιση τουλάχιστον μιας (1). Σε αυτές τις 4 εξόδους είχαμε συνολική εμφάνιση 16 περδίκων εκ των οποίων θηρεύτηκαν 4 πέρδικες ( γράφημα 17). Έχουμε δηλ. το 43% των κυνηγετικών εξόδων στην πέρδικα με εμφάνιση θηράματος και το 57% των εξόδων χωρίς εμφάνιση θηράματος (γράφημα 19).

Στα γραφήματα 20 και 21 φαίνεται η ποσοστιαία σχέση των επιτυχών (δηλ με εμφάνιση θηράματος και οχι κάρπωσης) κυνηγετικών εξόδων με των ανεπιτυχών κυνηγετικών εξόδων στον Λαγό και στην Πέρδικα συνολικά για την διάρκεια του προγράμματος.

4.4. Καταγραφή της Κυνηγετικής κάρπωσης

Γράφημα 22 : Σχέση κάρπωσης και εμφάνισης για την πέρδικα τα έτη 1998-1999-2000-2001 γράφημα 22

Παρατηρούμε λοιπόν οτι έχουμε μια συνεχή αύξηση του ποσοστού των "επιτυχών" εξόδων έως και το τρίτο έτος, ενώ το τέταρτο έτος (κυνηγετική περίοδος 2001-2002) έχουμε μια μικρή μείωση του ποσοστού των "επιτυχών" εξόδων, η οποία οφείλεται στις αρνητικές καιρικές συνθήκες για το κυνήγι που επικράτησαν αυτήν την περίοδο.

Για τις πέρδικες οι ασυνήθιστα υψηλές θερμοκρασίες που επικράτησαν κατά τον Σεπτέμβριο και Οκτώβριο ανάγκασαν τα περισσότερα πουλιά να μετακινηθούν από τον συνηθισμένο τόπο διαμονής τους, που έχει νότια νοτιοανατολική έκθεση, στην δασωμένη (με πεύκη) και με βόρεια έκθεση περιοχή στα όρια του προγράμματος, με αποτέλεσμα οι κυνηγοί να μην μπορούν να τις εντοπίσουν καθόσον οι κυνηγετικές έξοδοι που έγιναν στον συνήθη τόπο διαμονής των περδίκων ( γράφημα 22).

Για το Λαγό, η έντονη ξηρασία σε συνδυασμό με τις υψηλές θερμοκρασίες και τους νότιους ανέμους, δημιούργησαν αρνητικές συνθήκες εργασίας για τους κυνηγετικούς σκύλους δίωξης. Έτσι αυξήθηκαν οι κυνηγετικοί έξοδοι όπου δεν είχαμε εμφάνιση θηραμάτων, αλλά μειώθηκε και η κυνηγετική κάρπωση καθώς μετά το ξεφώλιασμα του Λαγού από τον σκύλο, η δίωξή του γινόταν αδύνατη με τις υπάρχουσες συνθήκες.

Γράφημα 23 : Σχέση κάρπωσης και εμφάνισης για τον Λαγό τα έτη 1998-1999-2000-2001 γράφημα 23

Αυτό φαίνεται καθαρά και στο γράφημα 23 όπου, ενώ οι εμφανίσεις των Λαγών έμειναν σχεδόν σταθερές από την προηγούμενη χρονιά, η κάρπωση μειώθηκε κατά πολύ παρότι αυξήθηκαν οι κυνηγετικές έξοδοι.

Αναλύοντας την κυνηγετική κάρπωση και την ευκαιρία κάρπωσης (εμφάνιση θηράματος) ακόμη περισσότερο και ανάγοντάς τους ανά κυνηγό και ημέρα, δηλ κυνηγο-ημέρα, έχουμε τα εξής στοιχεία ανάλογα με το θήραμα.

Την κυνηγετική περίοδο 1998-1999 έχουμε 199 κυνηγο-ημέρες στον Λαγό, δηλ.μια κυνηγο-ημέρα ισοδυναμεί με ένα κυνηγό ανά κυνηγετική ηέρα και 19 κυνηγο-ημέρες στην πέρδικα. Σε αυτές τις κυνηγο-ημέρες είχαμε συντελεστή εμφάνισης για τον Λαγό 0,19 και για την Πέρδικα 0,52, ενώ συντελεστή κάρπωσης 0,07 για τον Λαγό και 0,26 για την Πέρδικα. Δηλ έβλεπε ο κυνηγός για κάθε κυνηγετική ημέρα 0,19 Λαγούς και καρπώνονταν από αυτούς 0,07 λαγοί (γράφημα 24) και αντίστοιχα για την Πέρδικα, έβλεπε 0,52 πέρδικες και καρπώνονταν 0,26 (γράφημα 25), ανεξαρτήτως αριθμού ατόμων κάθε κυνηγετικής παρέας ή ομάδας.

Αντίστοιχα για την κυνηγετική περίοδο 1999-2000 είχαμε 248 κυνηγο-ημέρες για τον Λαγό και 10 για την πέρδικα, με συντελεστή εμφάνισης για τον Λαγό 0,29 και κάρπωσης 0,09 ( γράφημα 24) και για την πέρδικα συντελεστή εμφάνισης 1,2 και κάρπωσης 0,1 ( γράφημα 25)

Tην κυνηγετική περίοδο 2000-2001 είχαμε 179 κυνηγο-ημέρες για τον Λαγό και 34 για την πέρδικα, με συντελεστή εμφάνισης για τον Λαγό 0,47 και κάρπωσης 0,16 ( γράφημα 24) και για την πέρδικα συντελεστή εμφάνισης 1,91 και κάρπωσης 0,53 ( γράφημα 25)

Για την περίοδο 2001-2002 όπου είχαμε και τις πιο αρνητικές καιρικές συνθήκες για την θήρα, είχαμε 255 κυνηγο-ημέρες για τον Λαγό και 23 για την πέρδικα, με συντελεστή εμφάνισης για τον Λαγό 0,33 και κάρπωσης 0,05 ( γράφημα 24) και για την πέρδικα συντελεστή εμφάνισης 0,70 και κάρπωσης 0,17 ( γράφημα 25)

Στα γραφήματα 24 και 25 φαίνεται ξεκάθαρα η αειφορική μορφή επίδρασης της θήρας στους πληθυσμούς της πέρδικας και του λαγού. Η γραμμή κάρπωσης είναι σχεδόν πάντα παράλληλη της εμφάνισης που σημαίνει οτι ποτέ δεν θηρεύονται από τους κυνηγούς τα θηράματα που συναντούν. Αυτό αποδεικνύεται και από τον συντελεστή επιτυχίας θήρευσης των θηραμάτων όπως θα δούμε παρακάτω. Επίσης σε αυτά τα γραφήματα ( 24 & 25 ) αντικατοπτρίζεται η επιτυχής επίδραση του προγράμματος στην θηραματοπανίδα που εκφράζεται μέσα από τους συντελεστές εμφάνισης και κάρπωσης κάθε έτους, οι οποίοι είναι αυξανόμενοι εκτός της τελευταίας χρονιάς που επηρεάστηκαν έντονα από τις καιρικές συνθήκες. Αυτό φαίνεται από την μείωση των συντελεστών εμφάνισης και κάρπωσης του λαγού και της πέρδικας της τελευταίας χρονιάς, καθώς και από τον συντελεστή επιτυχίας θήρευσης.

Γράφημα 24 : Σχέση κάρπωσης & εμφάνισης ανα κυνηγό & ανα ημέρα (κυνηγο-ημέρα) για τον Λαγό Γράφημα 25 Γράφημα 21 : Σχέση κάρπωσης & εμφάνισης ανα κυνηγό & ανα ημέρα (κυνηγο-ημέρα) για την Πέρδικα

Συντελεστής επιτυχίας Θήρευσης
Είναι ο συντελεστής που μας δείχνει σε ποιο ποσοστό επί τοις εκατό επιτεύχθηκε η κάρπωση των θηραμάτων σε σχέση με την ευκαιρία κάρπωσης.
Την περίοδο 1998-1999 για τον λαγό είχαμε συντελεστή επιτυχίας 36,8% ενώ για την πέρδικα 50%. Την περίοδο 1999-2000 είχαμε συντελεστή επιτυχίας για τον λαγό 30,1% δηλ. θήρευσαν 3 λαγούς στους 10 που έβλεπαν οι κυνηγοί και για την πέρδικα 8,3%. Την κυνηγετική περίοδο 2000-2001 είχαμε για τον λαγό 34,1% και την πέρδικα 27,7% ενώ για την περίοδο 201-2002 είχαμε για τον λαγό 16,7% και για την πέρδικα 25% (γράφημα 26).

γράφημα 26 Γράφημα 26 : Συντελεστής επιτυχίας Θήρευσης για τον Λαγό και την Πέρδικα

Βλέπουμε οτι για την πέρδικα έχουμε έντονη διακύμανση του συντελεστή επιτυχίας. Αυτό οφείλετε κυρίως στο μικρό δείγμα κυνηγετικών εξόδων στο συγκεκριμένο θήραμα. Στον λαγό βλέπουμε την αρνητική επίδραση των καιρικών συνθηκών στον συντελεστή επιτυχία θήρευσης ( μειώθηκε στο ήμισυ την περίοδο 2001-2002 που είχε άσχημες καιρικές συνθήκες).
Βγάζοντας μια μέση τιμή στον συντελεστή επιτυχίας για τα τέσσερα έτη του προγράμματος έχουμε για τον λαγό 29,4% και για την πέρδικα 27,75%.

4.5. Καταμέτρηση - καταγραφή του θηραματικού κεφαλαίου

Μετά την πρώτη καταμέτρηση του αρχικού θηραματικού κεφαλαίου την άνοιξη του 1998, ακολούθησαν καταμετρήσεις του εναπομείναντος θηραματικού κεφαλαίου ( μετά και την κάρπωση της κυνηγετικής περιόδου) το οποίο αποτελούσε και τους γεννήτορες της επερχόμενης αναπαραγωγικής περιόδου.

Η καταμέτρηση γινόταν από τον Δασοπόνο - Θηραματολόγο, επιστημονικό συνεργάτη της Ζ' Κ.Ο.Θεσσαλίας και επιλεγμένους κυνηγούς (σχεδόν οι ίδιοι κάθε χρονιά) υπό την καθοδήγηση του ανωτέρω ειδικού. Για τον εντοπισμό των θηραμάτων χρησιμοποιήθηκαν κυνηγετικοί σκύλοι. Πιο συγκεκριμένα η μεθοδολογία που χρησιμοποιήθηκε για την καταμέτρηση των θηραματικών πληθυσμών ήταν η εξής: Γινόταν η ζωνοποίηση της επιφάνειας της έρευνας και σε κάθε ζώνη τοποθετούνταν ένας κυνηγός ή ομάδα κυνηγών. Το μέγεθος της κάθε ζώνης εξαρτιόταν από τον αριθμό των κυνηγών και των σκύλων τους, καθώς και από το ανάγλυφο του εδάφους. Κατά την έρευνα της εδαφικής ζώνης, ο κάθε κυνηγός μετρούσε τα θηράματα τα οποία ξεσήκωνε ή εντόπιζε από τα ίχνη που άφηνε (περιττώματα - αποτυπώματα - σκαψίματα κλπ) καθώς και όποια στοιχεία μπορούσε να διακρίνει, όπως μέγεθος, ηλικία, φύλο κ.α. Το φύλο στον λαγό οι έμπειροι κυνηγοί το αναγνωρίζουν από το σχήμα των περιττωμάτων τους. Κατόπιν αυτά καταγράφονταν στον αναλυτικό δασικό χάρτη της περιοχής.

Ιδιαίτερη προσοχή δινόταν στο να μην διπλομετρηθούν τα θηράματα καθώς και μετά το ξεφώλιασμα του λαγού να μην γίνεται καταδίωξη από τους σκύλους γιατί τότε ο λαγός απομακρύνονταν, χάνονταν πολύτιμος χρόνος και υπήρχε ο κίνδυνος νε μετρηθεί ξανά από άλλο κυνηγό.

Για τις πέρδικες το γεγονός οτι κατά τον χρόνο της καταμέτρησης είχαν ήδη χωρίσει τα κοπάδια σε ζεύγη και το κάθε ζεύγος είχε καταλάβει την περιοχή χωροκράτειάς του, μας διευκόλυνε στο έργο μας. Η καταμέτρηση διαρκούσε δύο ημέρες εκ των οποίων την δεύτερη γινόταν η επιβεβαίωση της πρώτης ημέρας.

Για τον λαγό, αλεπού και πετροκούναβο χρησιμοποιήθηκε παράλληλα και η μέθοδος με την χρήση προβολέα κατά την διάρκεια της νύχτας.
Ο αριθμός των καταμετρηθέντων θηραμάτων σε καμία περίπτωση δεν είναι ο πραγματικός πληθυσμός της περιοχής αλλά ένας δείκτης αφθονίας έτσι όπως αισθάνονται την θηραματική αφθονία οι κυνηγοί.

Τα στοιχεία τα οποία προέκυψαν από αυτές τις καταμετρήσεις καθ'όσον χρησιμοποιήθηκε η ίδια μεθοδολογία από τα ίδια άτομα την ίδια χρονική περίοδο, είναι απολύτως συγκρίσιμα και επιστημονικά αποδεκτά. Οι ετήσιες καταμετρήσεις κατέδειξαν τους εξής θηραματικούς πληθυσμούς:

ΕΙΔΟΣ                                                      ΕΤΟΣ    ΕΤΟΣ    ΕΤΟΣ   ΕΤΟΣ   ΕΤΟΣ
                                                                  1998    1999    2000    2001    2002

Λαγός - Lepus europaeus                     25    37    48    60    62
Πέρδικα - Alectoris graeca                10    18    34    32    30
Ζαρκάδι - Capreolus capreolus           3    5    7    8    8
Αλεπού - Vulpes vulpes                          18    8    7    7    8
Πετροκούναβο - Martes foina                19    11    9    10    11
Αρκούδα - Ursus arctos                          2    3    3    4    4

Όπως βλέπουμε και στο γράφημα 27 όλα τα είδη εξαιρουμένων φυσικά των αρπάγων (Αλεπού, Πετροκούναβο) παρουσιάζουν σταδιακή αύξηση. Ιδιαίτερα εντυπωσιακή είναι η τάση των δύο κύριων θηραμάτων, λαγός και πέρδικα (που κύρια σε αυτά ήταν προσαρμοσμένο το πρόγραμμα) που παρ'ότι αυξήθηκε η κάρπωσή τους, οι πληθυσμοί τους είχαν ανοδική πορεία.

γράφημα 27 ΓΡΑΦΗΜΑ 27 : ΚΑΤΑΜΕΤΡΗΣΗ & ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΘΗΡΑΜΑΤΙΚΟΥ ΠΛΟΥΤΟΥ

Μια μικρή μείωση τον τελευταίο χρόνο στον πληθυσμό της πέρδικας και η ελάχιστη αύξηση του λαγού, οφείλεται στον ιδιαίτερα σφοδρό χειμώνα του 2001-2002 με έντονη χιονόπτωση, μεγάλη διάρκεια χιονοκάλυψης (4 μήνες) και πολύ χαμηλές θερμοκρασίες που επηρέασε δυσμενώς την πληθυσμιακή κατάσταση των θηραμάτων. Ενδεικτικό είναι οτι κατά την διάρκεια της τελευταίας καταμέτρησης (άνοιξη 2002) εντοπίστηκαν αρκετά πτώματα λαγών σε αποσύνθεση στην περιοχή του προγράμματος που επιβεβαιώνει την μεγάλη θνησιμότητα κατά την διάρκεια του χειμώνα. Εξάλλου η μείωση στους πληθυσμούς της πέρδικας που παρατηρήθηκε στις τελευταίες καταμετρήσεις, είναι τόσο μικρή ( δύο πουλιά ανά έτος) που κάλυπτε το στατιστικό λάθος. Εξετάζοντας την πυκνότητα των θηραμάτων βλέπουμε οτι για τον λαγό η αρχική ένδειξη πυκνότητας ήταν ένας (1) λαγός ανά 442 στρέμματα και η υψηλότερη ένας (1) λαγός ανά 178 στρέμματα. Ομοίως για την πέρδικα έχουμε αρχική πυκνότητα μία (1) πέρδικα ανά 1.104 στρέμματα και η υψηλότερη μία (1) πέρδικα ανά 325 στρέμματα. Η σχετικά μικρή πυκνότητα της πέρδικας οφείλεται και στον παράγοντα, οτι σε ορισμένα σημεία ( πχ. σημεία με δασοκάλυψη) της περιοχής του προγράμματος δεν αποτελούν βιότοπο της πέρδικας εν αντιθέσει με τον λαγό όπου σχεδόν όλη η περιοχή αποτελεί βιότοπο (έστω και οχι ιδανικό).

γραφημα 28 ΓΡΑΦΗΜΑ 28 : ΠΛΗΘΥΣΜΙΑΚΗ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΘΗΡΑΜΑΤΩΝ

Για την Αλεπού έχουμε αρχική πυκνότητα 1 ζώο ανά 613 στρέμματα η οποία είναι και η υψηλότερη και η ελάχιστη πυκνότητα 1 ζώο ανά 1.577 στρέμματα. Για το Πετροκούναβο έχουμε αρχική πυκνότητα η οποία είναι και η υψηλότερη 1 ζώο ανά 581 στρέμματα. και η ελάχιστη πυκνότητα 1 ζώο ανά 1.227 στρέμματα. Για το Ζαρκάδι έχουμε αρχική πυκνότητα 1 ζώο ανά 3.680 στρέμματα και η υψηλότερη πυκνότητα 1 ζώο ανά 1.380 στρέμματα. Για την Αρκούδα έχουμε αρχική πυκνότητα 1 ζώο ανά 5.520 στρέμματα και η μέγιστη πυκνότητα 1 ζώο ανά 2.760 στρέμματα. Να διευκρινίσουμε οτι ο πληθυσμός της Αρκούδας αποτελείται από το αρχικό ζεύγος και τα ανήλικα ζώα δύο αναπαραγωγικών περιόδων. Με την ενηλικίωση τα νεαρά ζώα θα απομακρυνθούν από την περιοχή και ο πληθυσμός των Αρκούδων θα μειωθεί έως την επόμενη αναπαραγωγική περίοδο.

Για το Ζαρκάδι και την Αρκούδα η πυκνότητα του πληθυσμού τους είναι ενδεικτική γιατί είναι είδη που έχουν μεγάλη περιοχή ενδημικότητας με αποτέλεσμα η περιοχή του προγράμματος να μην αποτελεί την κύρια περιοχή ενδημικότητας αλλά τμήμα αυτής.

Βλέποντας την ποσοστιαία μεταβολή των πληθυσμών του λαγού και της πέρδικας από την αρχική καταμέτρηση (γράφημα 29) διαπιστώνουμε την επιτυχία του προγράμματος στην πληθυσμιακή κατάσταση των θηραμάτων εκτός της επιτυχίας στην κάρπωση και στην κυνηγετική ευκαιρία (εμφάνιση θηράματος).

γράφημα 29 ΓΡΑΦΗΜΑ 29 :

ΠΟΣΟΣΤΙΑΙΑ ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΤΟΥ ΛΑΓΟΥ & ΤΗΣ ΠΕΡΔΙΚΑΣ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΑΡΧΙΚΗ ΚΑΤΑΜΕΤΡΗΣΗ

Αναλύοντας το γράφημα βλέπουμε οτι η πέρδικα είναι πιο επιδεκτική από τον λαγό στις μεταβολές που προκαλούν τα διαχειριστικά μέτρα που λαμβάνουμε καθώς και στις κλιματολογικές συνθήκες και γι' αυτό άλλωστε να έχει πιο ανομοιόμορφη διαδρομή στην ποσοστιαία μεταβολή του πληθυσμού της από τον λαγό. Αυτό συνεπάγεται οτι, ανάλογα με τις ενέργειές μας και τις καιρικές συνθήκες, μπορεί να επιτύχουμε μεγαλύτερη αύξηση της πέρδικας σε συντομότερο χρονικό διάστημα από τον λαγό, αλλά ομοίως μπορεί να έχουμε και μεγαλύτερη μείωση του πληθυσμού της με ατυχείς συνθήκες ή χειρισμούς.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5ο - ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Με την ολοκλήρωση του προγράμματος και την ανάλυση των αποτελεσμάτων, συμπερασματικά με δυό λόγια μπορούμε να πούμε.
u Καταφέραμε με απλά διαχειριστικά μέτρα να αυξήσουμε τους θηραματικούς πληθυσμούς σε ένα υποβαθμισμένο κυνηγετικά βιότοπο-κυνηγότοπο παράλληλα με την αύξηση της κάρπωσης μέσα σε αυτόν, χωρίς εμπλουτισμούς του βιότοπου με εκτρεφόμενα θηράματα και το κυριότερο χωρίς επιπρόσθετους περιορισμούς στην θήρα.

u Αναβαθμίσαμε την κυνηγετική δραστηριότητα και ποιοτικά και ποσοτικά. Ποιοτικά η αναβάθμιση εκφράζεται από την αύξηση ττων θηρευμένων πουλιών (πέρδικας) και ζώων (λαγοί). Ενώ η ποιοτική αναβάθμιση εκφράζεται με την εξασφάλιση περισσότερων επιτυχόντων ( με την έννοια της κυνηγετικής ευκαιρίας) κυνηγετικών εξόδων (γραφήματα 9-10-12-13-15-16-18-19-20-21). Επίσης η ποιοτική αναβάθμιση έγκειται και στην μείωση του πληθυσμού της Αλεπούς που δημιουργεί πλείστα προβλήματα στους κυνηγούς με σκύλους δίωξης και είναι υπεύθυνη για την αποτυχημένη κατάληξη πολλών κυνηγετικών εξόδων (γράφημα 27).

u Πετύχαμε τα ανωτέρω οχι με ληστρική κάρπωση αλλά με την εξασφάλιση της αειοφορίας στην κάρπωση των θηραματικών πληθυσμών (γραφήματα 22-23-24-25)

u Παράλληλα με την επίτευξη της αύξησης των θηραματικών ειδών επήλθε αύξηση και στους πληθυσμούς πολλών ειδών της πανίδας της πςριοχής όπως μικροπούλια, γλαύκες, αρπακτικά πτηνά (διπλοσάϊνο, ξεφτέρι,πετρίτης κ.α.), σκίουροι κλπ, δυστυχώς μη μετρήσιμη λόγω αδυναμίας εκτέλεσης αυτού του προγράμματος από την Ομοσπονδία μας. Φυσικά υπάρχει περίπτωση η αύξηση να μην είναι πραγματική αύξηση του πληθυσμού αυτών των ειδών αλλά να προσελκύσθηκαν αυτά τα είδη ή μέρος αυτών στην περιοχή του προγράμματος από τις παρακείμενες περιοχές λόγω των ευνοϊκών συνθηκών που δημιουργήσαμε σε αυτόν τον τόπο.

u Εάν συγκρίνουμε τα κάτωθι γραφήματα διαπιστώνουμε οτι το ποσοστό κάρπωσης των θηραμάτων σε μία περιοχή δεν είναι απόρροια του αριθμού των θηρευτών (κυνηγών) αλλά κυρίως της αφθονίας των θηραμάτων και των κλιματολογικών συνθηκών. Βλέπουμε δηλ. ότι την περίοδο 2000-2001 που ήταν χρονιά με ευνοϊκές καιρικές συνθήκες για την θήρα, παρ'ότι είχαμε τις λιγότερες κυνηγετικές εξόδους με τους λιγότερους κυνηγούς επισκέπτες, είχαμε τα μεγαλύτερα ποσοστά εμφάνισης θηραμάτων καθώς και την μεγαλύτερη κάρπωση.

Γράφημα 1 Γράφημα 1 : ΣΧΕΣΗ ΑΡΙΘΜΟΥ ΚΥΝΗΓΩΝ - ΚΥΝΗΓΕΤΙΚΩΝ ΕΞΟΔΩΝ - ΚΥΝΗΓΕΤΙΚΩΝ ΗΜΕΡΩΝ Γράφημα 30 Γράφημα 30 : ΑΡΙΘΜΟΣ ΘΗΡΕΥΘΕΝΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΑΝΑ ΕΤΟΣ

Εν αντιθέσει με την επόμενη κυνηγετική περίοδο 2001-2002 που ήταν χρονιά με τις χειρότερες καιρικές συνθήκες για την θήρα, παρ'ότι είχαμε τον μεγαλύτερο αριθμό θηρευτών στο πρόγραμμα, η κάρπωση ήταν από τις μικρότερες, ιδιαίτερα για τον λαγό που το κυνήγι του επηρεάζεται περισσότερο από τις καιρικές συνθήκες. Εξάλλου αυτό αποδεικνύεται και από τον συντελεστή επιτυχίας θήρευσης (γράφημα 26) ο οποίος μειώθηκε κατακόρυφα (κυρίως για τον λαγό) την κυνηγετική περίοδο 2001-2002.

u Αποδείξαμε οτι οι Κυνηγετικές Οργανώσεις μπορούν και πρέπει να διαχειρίζονται τους βιότοπους (ακόμη και σε οικολογικά ευαίσθητες περιοχές, όπως S.P.A - NATURA - RAMSAR κλπ) και την θηραματοπανίδα μέσα από τον συγκερασμό των παραδοσιακών τρόπων ενάσκησης της θήρας και των σύγχρονων μεθόδων διαχείρισης της πανίδας.

ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΣ
ΔΑΣΟΠΟΝΟΣ - ΘΗΡΑΜΑΤΟΛΟΓΟΣ
ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΤΗΣ ΚΥΝΗΓΕΤΙΚΗΣ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

ΠΗΓΗ :ΚΥΝΗΓΕΤΙΚΗ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ .
Photo: Internet
gpeppas