Welcome in Greece Welcome in Greece

 

ΑρχικήInitial ΠίσωBack

Δακτυλιώσεις Πουλιών

Η έρευνα για τα υδρόβια πουλιά στους ελληνικούς υγρότοπους

Εργαλείο έρευνας και προστασίας πουλιών

Η δακτυλίωση, είναι μια πολύ παλιά μέθοδος για τη μελέτη των άγριων πουλιών. Στην αρχή, η δακτυλίωση χρησιμοποιήθηκε για την παρακολούθηση των μετακινήσεων των πουλιών. Σήμερα, βρίσκει πολύ ευρύτερες εφαρμογές στη μελέτη της δυναμικής των πληθυσμών, της οικολογίας και των μετακινήσεων των άγριων πουλιών. Μπορούμε να μάθουμε πόσο ζουν τα πουλιά, πόσο γρήγορα μετακινούνται, αν είναι «πιστά» στον τόπο αναπαραγωγής ή διαχείμασής τους, σε ποιό ποσοστό επιβιώνουν τα νεαρά ή τα ενήλικα άτομα κ.ά.

Όσον αφορά τη μετανάστευση, η δράση συμπεριλαμβάνει τη σύλληψη των πουλιών και τη μετέπειτα σήμανσή τους με μεταλλικά δακτυλίδια, που τοποθετούνται στο πόδι του πουλιού (ταρσός). Κάθε μεταλλικό δακτυλίδι φέρει ένα μοναδικό συνδυασμό αριθμών και γραμμάτων, καθώς και τα στοιχεία του Κέντρου Δακτυλίωσης της εκάστοτε χώρας ή περιοχής. Ο μοναδικός συνδυασμός κάθε δακτυλιδιού, επιτρέπει στους ερευνητές να υπολογίσουν μεταναστευτικές μετακινήσεις, κατεύθυνση μετανάστευσης αλλά και τη διάρκεια ζωής των πουλιών, εφ?όσον κάποια πουλιά επανασυλληφθούν ή βρεθούν σε κάποια άλλη περιοχή. Επιπλέον, κατά την διάρκεια της δακτυλίωσης, μπορούν να ληφθούν και άλλα βιομετρικά στοιχεία, τα οποία, συγκρινόμενα από χρονιά σε χρονιά, βοηθούν στην εξαγωγή συμπερασμάτων, τόσο για το φαινόμενο της μετανάστευσης, όσο και για την κατάσταση του περιβάλλοντος στις περιοχές διαχείμασης και αναπαραγωγής.

Δακτυλιώσεις πουλιών

Η μετανάστευση των πουλιών είναι ένα από τα πιο εντυπωσιακά φαινόμενα του φυσικού κόσμου. Δεν υπάρχει κάποιος μήνας κατά τον οποίο να μην πραγματοποιείται κάποια μετανάστευση πουλιών κάπου στη Γη. Σήμερα γνωρίζουμε αρκετά για το πώς τα πουλιά πραγματοποιούν τις μετακινήσεις τους, τους προορισμούς τους, τη διάρκεια της ζωής τους κ.ά., χάρη στην εφαρμογή διαφόρων ερευνητικών μεθόδων που αναπτύχθηκαν ειδικά γι?αυτό το σκοπό. Όμως η πλέον γνωστή και διαδεδομένη μέθοδος για τη μελέτη της μετανάστευσης των πουλιών είναι η δακτυλίωση.

Η ιστορία των δακτυλιώσεων

Η ιδέα για τη δακτυλίωση των πουλιών γεννήθηκε περίπου πριν από 120 χρόνια, όταν ο Δανός δάσκαλος Hans Christian Cornelius Mortensen (1856-1921) στις 6-6-1890, τοποθέτησε τσίγκινα δακτυλίδια σε δύο Ψαρόνια. Στο εξωτερικό μέρος των δακτυλιδιών είχε γράψει με μελάνι «Υnglede I Viborg 1890 M” (δηλ. Γεννήθηκε στο Viborg 1890 Μ), και ακριβώς τα ίδια χάραξε και στο εσωτερικό του δακτυλιδιού.

Εντατικές παρατηρήσεις τις επόμενες ημέρες τον έπεισαν ότι η μέθοδος δεν ήταν καλή, μιας και τα δακτυλίδια ήταν βαριά. Μετά από αρκετή σκέψη και διερεύνηση, αποφασίζει να βάλει, ξανά σε Ψαρόνια, αλουμινένια δακτυλίδια με την εγγραφή «VIBORG 1». Τότε ήταν 5-6-1899. Μέχρι το τέλος εκείνου του έτους δακτυλίωσε 165 Ψαρόνια με δακτυλίδια που ο ίδιος είχε φτιάξει και στα επόμενα έξι χρόνια δακτυλίωσε 1550 πουλιά (ερωδιούς, πελαργούς, γλάρους, πάπιες κ.ά.).

Οι επανευρέσεις των δακτυλιωμένων πουλιών δεν άργησαν να φανούν. Τότε παρατήρησε ότι οι αιχμηρές ακμές των δακτυλιδιών τραυμάτιζαν τα πόδια των πουλιών. Για να τις λειάνει βάζει τα δακτυλίδια σε κουτάκια με άμμο και τα δίνει στους μαθητές του, να τα έχουν στις τσέπες των παντελονιών τους όταν περπατούν ή παίζουν. Μετά από μερικές ημέρες τριβής τους με την άμμο, τα δακτυλίδια ήταν έτοιμα!

Η ιδέα της δακτυλίωσης των πουλιών εξαπλώθηκε πολύ γρήγορα στο εξωτερικό και Γερμανοί ορνιθολόγοι αρχίζουν το 1903, συστηματικές δακτυλιώσεις στον ορνιθολογικό σταθμό Rossitten, στη Βαλτική. Την ίδια χρονιά αρχίζουν δακτυλιώσεις και οι Ούγγροι. Το 1904 αρχίζουν δακτυλιώσεις στο Helgoland, στο Aberdeen, στο Λονδίνο, αργότερα στη Γιουγκοσλαβία, την Ολλανδία, τη Σουηδία και τη Νορβηγία. Το 1911 στην Αγία Πετρούπολη. Στη Β. Αμερική τα πράγματα εξελίχθηκαν με πιο αργό ρυθμό αρχικά. Εκεί, αν και το αμερικάνικο σχήμα δακτυλίωσης ιδρύθηκε το 1909, τα δύο κύρια κέντρα, της Ουάσιγκτον και της Οττάβα, ιδρύθηκαν μόλις το 1920 και 1922 αντίστοιχα. Στη συνέχεια όμως, εκεί η δακτυλίωση αναπτύχθηκε με τόσο ταχείς ρυθμούς, που γρήγορα ξεπέρασε κάθε ευρωπαϊκή χώρα.

Κατά τη διάρκεια του μεσοπολέμου σε πολλές επιπλέον χώρες άρχισαν δακτυλιώσεις. Μόνο στην Ευρώπη, μεταξύ 1918 και 1930, ιδρύθηκαν τουλάχιστον 15 νέα κέντρα δακτυλίωσης και οκτώ επιπλέον μέχρι το 1939. Το 1963 ιδρύεται το EURING, δηλ. η Ένωση ευρωπαϊκών κέντρων δακτυλίωσης. Ο ρόλος του EURING είναι να συντονίζει τα κέντρα δακτυλίωσης, να διατηρεί τα στοιχεία των δακτυλιώσεων, να οργανώνει ερευνητικά προγράμματα κ.ά.

Αρχικά, το μεγαλύτερο ενδιαφέρον των ορνιθολόγων είχε επικεντρωθεί στο εάν τα πουλιά επιστρέφουν στον ίδιο τόπο αναπαραγωγής, κι έτσι οι περισσότερες δακτυλιώσεις ήταν νεοσσών, που έπιαναν στις αποικίες και στις φωλιές τους. Στη συνέχεια άρχισαν να διερευνούν θέματα σχετικά με τη μετανάστευση, τις διαδρομές που ακολουθούν τα πουλιά κ.ά.

Η πρώτη επιστημονική εργασία με αποτελέσματα δακτυλίωσης πουλιών δημοσιεύεται το 1915 στη Β. Αμερική με τίτλο “Bird Migration”. Στην Ευρώπη, η πρώτη δημοσίευση εμφανίζεται το 1921 και περιελάμβανε όλα τα γνωστά αποτελέσματα δακτυλίωσης μέχρι τότε. Τίτλος της ήταν “The mystery of bird migration”. Δέκα χρόνια αργότερα οι Schuz & Weigold δημοσιεύουν τον πρώτο «Άτλαντα μετανάστευσης πουλιών Παλαιαρκτικής από τα αποτελέσματα δακτυλιώσεων». Ήταν μια πολύ σημαντική δουλειά που έδειξε το δρόμο για τις δακτυλιώσεις των πουλιών στο μέλλον.

Ένας πολύ εντυπωσιακός άτλαντας σχετικά με τις επανευρέσεις στρουθιόμορφων πουλιών της Ευρώπης, εκδίδεται από τον Zink την περίοδο 1973-1985, ενώ την ίδια περίοδο η Ακαδημία Επιστημών Σοβ. Ένωσης εκδίδει μια σειρά άρθρων για τη μετανάστευση πουλιών στην Αν. Ευρώπη και Ασία, με βάση αποτελέσματα δακτυλιώσεων.

Σήμερα, υπάρχουν επιστημονικά περιοδικά ειδικά για την έρευνα με δακτυλιώσεις, άτλαντες πουλιών έχουν εκδοθεί στις περισσότερες χώρες, ενώ διοργανώνονται επιστημονικές συναντήσεις και συνέδρια ειδικά για τη δακτυλίωση.

Στην Ελλάδα οι δακτυλιώσεις καθυστερούν να αρχίσουν. Κατά τη δεκαετία του 1970, Γερμανοί ορνιθολόγοι δακτυλιώνουν για πρώτη φορά Πελαργούς, χρησιμοποιώντας δακτυλίδια του Γερμανικού Ινστιτούτου RADOLFZELL. Συστηματικές δακτυλιώσεις στη χώρα μας αρχίζουν το 1985 και το 1989 ιδρύεται το Ελληνικό Κέντρο Δακτυλίωσης Πουλιών.

Σ. Καζαντζίδης & Χ. Αλιβιζάτος, Ελλ. Κέντρο Δακτυλίωσης Πουλιών

Πηγή: ΟΙΩΝΟΣ Ελλ. Ορνιθολ. Εταιρείας (Ε.Ο.Ε.) Ευστάθιος Π Τσαλαχίδης

ΕΠΑΝΩ-UP